Historisch, maar moeizaam

Eén ding is gisteren in ieder geval weer duidelijk geworden tijdens de top van de Europese Unie in Brussel: Turkije beschouwt zichzelf als een groot land, met het recht de eigen agenda met kracht te verdedigen. Zelfs na het besluit van de EU-leiders donderdagavond dat Turkije vanaf oktober mag komen praten over toetreding, duurde het beraad over met name Cyprus gisteren nog tot ver in de middag.

Vanwege Cyprus hebben Turkije en Griekenland de afgelopen decennia geregeld op voet van oorlog met elkaar gestaan. Terecht eiste de EU dat Turkije de huidige, internationaal aanvaarde regering in Nicosia op zijn minst indirect erkent vóór de echte onderhandelingen over toetreding beginnen -door ondertekening van een douaneverdrag waar Cyprus ook partij van is. Uiteindelijk nam de EU genoegen met een formulering waarin Turkije nog voor oktober vastlegt dat het dat verdrag op termijn gaat ondertekenen.

De Turkse premier Erdogan probeerde hardnekkig de formulering over Cyprus zo vaag mogelijk te houden, ongetwijfeld deels om het thuisfront te tonen dat hij niets had weggegeven. Dat de kwestie in Turkije om tal van redenen gevoelig ligt, was bekend, maar deze historische stap had van Turkse kant wel een ruimer gebaar verdiend. Aan EU-kant komt wel erg veel reserve bovendrijven bij de formulering dat het onderhandelingstraject een 'open einde' moet hebben, helaas noodzakelijk om regeringen met een sceptische bevolking over de streep te trekken. Nederland wist als EU-voorzitter uiteindelijk een compromis te bereiken tussen alle partijen, een bekroning van een halfjaar waarin ook de frauduleuze verkiezingen in Oekraïne en de ruzie rondom eurocommissaris Buttiglione met succes zijn opgelost.

Toetreding van Turkije op termijn is een geostrategische beslissing van formaat, die de relatie tussen Europa en de islamitische wereld veel goed kan doen. Er zal uiteraard nog minstens een decennium aan gesprekken nodig zijn: om glashelder te krijgen dat mensenrechten en democratie stevig zijn verankerd in de Turkse samenleving; om het land economisch gereed te maken voor de EU, en om historische gebeurtenissen zoals de slachting onder Armeniërs bespreekbaar te krijgen. De afgelopen dagen bevestigen dat het niet altijd makkelijke gesprekken worden. Maar dat de EU en Turkije ze aangaan, verdient alle lof.