De majesteit

Onder de ergernissen die de Oranjegezinden onder ons dezer dagen hebben moeten verduren, was er een -een kleintje- van taalkundige aard: zo nu en dan heette de koningin weer de majesteit. Wie de uitdrukking argeloos beoordeelt, zal menen dat een verhevener kenschets niet gemakkelijk te bedenken valt. Maar sommigen beluisteren er blijkbaar ironie in.

In vroeger eeuwen was de majesteit als synoniem van de vorst of de koning niet ongebruikelijk. Thorbecke schreef over de komst van Lodewijk Napoleon: ,,... uit de hoogere standen beijverde elk zich, de nieuwe majesteit te naderen''. Deze mededeling zal critici niet met de uitdrukking verzoenen. Ze zullen vermoeden, en terecht, dat het hedendaagse gebruik geen voortzetting is van een oude tendens, maar een vrij nieuw fenomeen.

In het blad Onze Taal werd er een jaar of wat geleden van uitgegaan dat dit was ontstaan na 1990. Deze week bleek dat de majesteit in beperkte kring veel eerder reçu moet zijn geweest. In een van de vrijgegeven stukken van het Nationaal Archief bediende een secretaris-generaal van Algemene Zaken zich er al in 1956 van. Hij typeerde koningin Juliana, die een ambassadeursbenoeming wilde tegenhouden, als 'de steeds weigerende majesteit'.

Hofkringen zullen er wel mee begonnen zijn majesteit niet alleen als protocollaire aanspreektitel te gebruiken -waar Juliana overigens niet op gesteld was- maar ook ter vervanging van de koningin: ,,Wat zou majesteit hiervan zeggen?''. Het lidwoord de moeten anderen, die minder frequent in de nabijheid van het staatshoofd verkeerden, er later aan hebben toegevoegd.

Dat de majesteit onder Oranje gezinden irritatie wekt, ligt ongetwijfeld niet zozeer aan de uitdrukking zelf als wel aan de reputatie van sommigen die haar bezigen. Toen premier Kok het in 1995 deed, stelde een Volkskrant-lezer meteen vast dat ,,de halfslachtige coup van Troelstra nog steeds maatgevend [is] voor de ambivalente houding van de socialisten tegenover het koningshuis''. En bij Trouw klonken de protesten nooit luider dan in 1999, toen columnist Ruud Verdonck, die zelden overvloeide van genegenheid voor het vorstenhuis, in één stuk tot viermaal toe had verzuimd de majesteit te vervangen door onze geliefde vorstin.