Tbs-rechter ergert zich aan indianenverhalen

De rechter krijgt de schuld dat tbs'er Wilhelm S. op proefverlof de fout in kon gaan. Tbs-rechter Yvo van Kuijck zet het valse beeld recht.

Yvo van Kuijck is raadsheer bij het gerechtshof in Arnhem. Daar dienen hoger-beroepszaken als tbs'ers het niet eens zijn met een beslissing van een rechtbank. ,,Dat zijn er zo'n driehonderd per jaar'', zegt de raadsheer. In totaal zijn er in Nederland ruim zestienhonderd ter beschikking gestelden.

De rechter lijkt de kwaaie pier in de zaak-Wilhelm S.. De Veldzicht-kliniek, waar hij verbleef, zag zich gedwongen hem op proefverlof te laten gaan. De rechtbank had immers tegen het advies van de kliniek in gezegd dat hij verder gesocialiseerd moest worden. Ruim een week geleden ontsnapte S. aan zijn begeleidster, inmiddels zit hij vast op verdenking van moord. Ook minister van justitie Donner zegt dat de rechter hem voor het blok heeft gezet.

Onzin, vindt Van Kuijck: ,,De rechter is wel een spil in het tbs-systeem, maar de kliniek en de minister van justitie oordelen of iemand op proefverlof gaat of niet.'' Hij kent de tbs-praktijk van binnen en buiten. Van Kuijck is voorzitter van de tbs-sectie van de Raad voor de strafrechtstoepassing. Daar kunnen tbs-gestelden klagen over hun behandeling. De rechter vindt het tijd om misvattingen recht te zetten. Zo wordt er beweerd dat alleen juristen bij beslissingen over tbs-verlenging te pas komen, geen deskundigen of behandelaars. Van Kuijck: ,,In de tbs-kamer bij ons hof zitten een psychiater en een psycholoog. Die hebben net zo'n grote stem in de inhoud of verlenging van tbs als de juristen.''

Alle tbs'ers komen na één of twee jaar weer voor de rechter. Dan wordt besproken hoe de veroordeelde ervoor staat en beslist de rechtbank of de tbs verlengd of beëindigd moet worden. Van Kuijck: ,,De kliniek levert een onderbouwd verslag. De kliniek geeft daarin aan hoe het volgens hun verder moet.'' Als een tbs'er al jaren niet buiten is geweest, wil een rechter vaak weten waarom er geen vooruitgang is geboekt. ,,Het kan zijn dat het risico dat de betrokkene een delict pleegt, nog steeds te groot is. Soms vraagt de rechter het oordeel van een onafhankelijke deskundige. Op basis van al die rapporten en getuigenissen komt de rechter tot een beslissing.''

Als de kliniek besluit een tbs'er op verlof te laten gaan, neemt het ministerie van justitie de finale beslissing. ,,De minister van justitie heeft een veiligheidsadviseur. Die beoordeelt, na alle deskundigen, ook nog eens of het risico dat de tbs'er weer een misdrijf begaat, nog bestaat.''

Als de veiligheidsadviseur twijfelt, kan die een andere deskundige om een beoordeling vragen. Ook kan de tbs'er nog een keer ter observatie naar het Pieter Baan Centrum gestuurd worden. Is de veiligheidsadviseur akkoord, dan geeft de minister van justitie een machtiging af. ,,De kliniek kan dat besluit weer negeren als de eigen psychiaters denken dat de tbs'er toch niet naar buiten kan.''

De rechter kan zijn ergernis over de wilde verhalen na de 'afschuwelijke zaak-S.' nauwelijks verhullen. ,,Ten onrechte wordt het beeld geschetst dat het tbs-systeem niet deugt. Er zitten verschillenden momenten in wanneer beslist wordt of de tbs'er meer vrijheid aankan. Daar is niks mis mee.'' De raadsheer vindt een bewering dat de 'samenleving een proeftuin voor levengevaarlijke tbs'ers is', klinklare stemmingmakerij. ,,De bedoeling van tbs is dat deze zieke mensen worden behandeld. Als hun toestand dat toelaat, kunnen ze resocialiseren. Zo niet, dan blijven ze binnen.'' Meteen naar de long stay sturen, is in feite een veroordeling tot levenslang. Van Kuijk: ,,Dan kan zo iemand alleen nog naar buiten komen als een nieuw medicijn tegen de stoornis wordt uitgevonden.''