Onderwijs moet af van 'Zeeuws Meisje'-imago

Als Nederland meer buitenlandse studenten wil trekken, moet het zich niet zo 'zunig' verkopen. Maak op zijn minst een ranglijst van universiteiten en faculteiten.

Met 3 procent buitenlandse studenten scoort Nederland lager dan de omringende landen. Dat is een veeg teken. In de begroting stellen de onderwijsbewindslieden wel dat 'het belangrijk is dat Nederland voldoende buitenlandse studenten trekt'. Maar over het hoe en waarom lezen we helaas niets.

Terwijl het belang van buitenlandse studenten evident is. Het maakt Nederlandse studenten bewust van de internationale context waarin ze zullen werken. Ook creëren we persoonlijke relaties en lange termijnverbanden met de herkomstlanden van die studenten. Verder kunnen buitenlandse studenten een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de opleiding, als de niet-Nederlandse student specifieke kennis 'meebrengt'. Dit alles kan echter alleen als we selectief zijn, en de goede studenten weten te lokken. Diezelfde goede student is natuurlijk ook selectief, en vraagt zich af: waarom Nederland?

Op de website van het Nuffic, een organisatie die internationale samenwerking in het hoger onderwijs stimuleert, komt de vraag terug:

'Waarom studeren in Nederland?'Het antwoord is: Nederland is de 'gateway to Europe'en Nederlanders zijn van oudsher internationaal georiënteerd. Maar zonder die voorkennis was je sowieso niet op de gedachte gekomen naar Nederland te gaan. Het slotargument is: studeren in Nederland is te betalen: het onderwijs wordt door de staat bekostigd en er is een redelijk collegegeld.

Wanneer de ambitieuze student voor de zekerheid toch nog even naar de Amerikaanse website surft, vind hij een andere stelling. 'Studeren aan een Amerikaanse instelling is een dure investering, maar we weten zeker dat u die het waard vindt'. De Amerikanen voegen eraan toe, dat de kosten hoger zullen zijn dan in eigen land. De bedragen kunnen oplopen tot 20 duizend dollar -alleen al voor studiekosten.

Die 'zunige'Nederlandse aanpak zal niet werken. De internationale mobiliteit wordt groter. Studenten van buiten Nederland kijken kritisch. Ook Nederlandse jongeren vergelijken het aanbod hier met dat in andere landen. Dus moeten de universiteiten en hbo's nadenken over wat ze aanbieden. En vervolgens moeten ze nadenken over de financiële arrangementen die erbij horen. Nu lijkt het alsof het zelfbeeld van het hoger onderwijs is:

'Kom bij ons als je niet te veel wilt betalen'. Dadelijk wordt 'Zeeuws Meisje'het logo van 'Nederland Onderwijsland'.

Nederland verkoopt zichzelf dus als betaalbaar en Amerika als duur. Maar prijs is altijd maar een deel van het verhaal. De keuze wordt pas gemaakt als een inschatting kan worden gemaakt van de geleverde kwaliteit. En waar prijzen eenvoudig kunnen worden vergeleken, is dat bij kwaliteit onmogelijk. Er ontbreekt een objectieve ranglijst van geleverde kwaliteit, door een onafhankelijke organisatie. Zonder zo'n vorm van 'ranking'weten universiteiten niet eens waar ze zelf staan. Laat staan dat studenten of bedrijven het kunnen weten.

Hier dreigt het mis te gaan. In diezelfde internationaliseringbrief staat dat de Nederlandse regering in de EU het initiatief nam te komen tot een eenduidige 'typologie'. De EU-onderwijsministers trapten vervolgens op de rem en benadrukten dat dit 'geen opmaat mag zijn naar een 'ranking'van instellingen'.

Waarom willen ze dit niet? Je kunt onmogelijk de meest competitieve kenniseconomie zijn, zonder competitief te zijn. Een classificatiesysteem zoals het Amerikaanse 'US News & World Report'is in Europa bittere noodzaak. Studenten vergelijken hun mogelijkheden toch, bedrijven beoordelen diploma's in ieder geval. Concurrentie bestaat, of je het nu leuk vindt of niet. Dan kun je die maar beter goed organiseren.

'Ranking'moet plaatsvinden in Europees verband en op basis van kwaliteitscriteria. Dan weet je welke universiteit de bestverdienende economen aflevert. Dan weet je welke rechtenopleiding onder wetenschappers zelf het meest wordt gewaardeerd. En welke instelling de meest tevreden studenten heeft en nog veel meer. Dan weten bestuurders ook of ze verantwoordelijkheid dragen voor een gemiddelde of bovengemiddelde onderwijsinstelling.

Meten is weten en dus levert een 'ranking-systeem'-kennis. Het hoger onderwijs kán zich niet veroorloven tegen kennis te zijn. In Nederlands moeten we kwaliteit bieden en internationaal herkenbaar zijn. Die herkenbaarheid is cruciaal. Massaliteit en eenvormigheid zijn de grootste vijanden van het hoger onderwijs. Kwaliteit moet zichtbaar zijn.