Wie pakt de medisch specialist aan?

Waar de overheid faalt, moet de markt de gaten vullen. Geheel in overeenstemming met deze diepe Haagse filosofie slaagde minister Hoogervorst er de afgelopen week in, zonder al te veel poespas, zijn plan voor een nieuwe, verplichte basisverzekering door de Tweede Kamer te loodsen. Concurrentie, dat is het sleutelwoord voor de toekomst. Verzekeraars moeten hard gaan onderhandelen over de zorg die zij inkopen. Maar wordt de zorg daar ook beter en goedkoper van?

Dat valt nog te bezien. Hoogervorst zorgt voor gemankeerde marktwerking, vinden verzekeraars en werkgevers. Hij wil nog te veel regelen, ten koste van hun onderhandelingsvrijheid. Patiëntenorganisaties en vakbonden vrezen daarentegen vooral de inkomenseffecten.

Over dat laatste hebben we uit de hoek van de medisch specialisten niks mogen vernemen. Opmerkelijk? Nee, niet echt. Naast topmanagers is er in Nederland geen beroepsgroep die het zo goed voor zichzelf heeft geregeld als die van de witte jassen. Al decennialang slagen specialisten erin hun marktwaarde (lees: inkomens) kunstmatig op peil te houden. Via hun wetenschappelijke verenigingen beslissen zij hoeveel opleidingsplaatsen er komen. Zo houden zij dus de schaarste van hun professie in stand. En wat schaars is, wordt goed betaald. Het nieuwe ziektekostenstelsel verandert daar niets aan.

Natuurlijk, in de toekomst zal steeds vaker onderhandeld moeten worden over de prijs van medische behandelingen. Maar wat een medisch specialist aan salaris ontvangt, is niet onderhandelbaar. Voor hem heeft de overheid lekker ouderwets een uurtarief bepaald, natuurlijk met instemming van de medische beroepsgroep. Hoezo marktwerking?

Ook voor ziekenhuisdirecties zijn medisch specialisten, veelal kleine zelfstandigen, een probleem: niet de ziekenhuisbaas maar de specialist beslist hoe de medische praktijk gevoerd moet worden. Pogingen om dat te veranderen, door bijvoorbeeld medische behandelingen te standaardiseren, staan nog maar in de kinderschoenen. Zo blijft ook in de toekomst de werkelijke macht in het ziekenhuis in handen van de medische staf. Maar tegelijkertijd mag de ziekenhuisdirectie wel de klappen opvangen als het misgaat. Niet voor niets constateerde Rein Willems, president-directeur van Shell-Nederland en rapporteur voor Hoogervorst over het veiligheidsbeleid in ziekenhuizen, dat in de ziekenhuiswereld de verantwoordelijkheden 'diffuus geregeld' zijn. ,,Terwijl er toch iemands hoofd op het hakblok moet als er iets misgaat'', aldus Willems.

Toch voelt minister Hoogervorst er niets voor de medisch specialist aan te pakken: hij zit kennelijk niet te wachten op een conflict nu voor de zorg zo'n belangrijke tijd aanbreekt. Frank de Grave, baas van de Zorgautoriteit in oprichting, toezichthouder op de zorg, staat echter te popelen. Maar het evenwicht op de markt is niet snel hersteld. De opleiding van een medisch specialist duurt immers jaren. In de tussentijd betaalt de consument de rekening. Hoezo marktwerking?