Nederland poldert in Europa

Turkije mocht geen gezichtsverlies lijden, Cyprus mocht geen victorie kraaien. Aan Nederland de taak om de goede formule te vinden.

BRUSSEL - De Turkse premier Erdogan kon Brussel gisteren tevreden verlaten. Hij had een datum op zak om met toetredingsonderhandelingen te beginnen, en had bovendien nog even zijn spierballen laten zien. Balkenende en zijn staf pendelden tussen Europa's groten tot iedereen de oplossing thuis kon verkopen.

Op de bijeenkomst van christen-democraten en conservatieven, donderdag voorafgaand aan de top, was de toon eigenlijk al gezet. Alom heerste de overtuiging dat Erdogan niet zonder datum naar huis kon worden gestuurd. Maar of de Turk dat nu leuk vond of niet, extra voorwaarden drongen zich op.

Terwijl Erdogan met een staf van 280 mensen neerstreek in het prestigieuze Brusselse Conrad-Hotel, verzamelden zich om vijf uur de staatshoofden en regeringsleiders voor hun topontmoeting in het raadsgebouw voor een werkdiner, met een medaillon van ree als maaltijd en Turkije als gespreksonderwerp.

In de spelonken van het gebouw  gonsde het van de geruchten, maar reeds om elf uur sprak Balkenende het verlossende woord: op 3 oktober 2005

kunnen de onderhandelingen beginnen.

Maar, zoals vaak het geval is in de EU, zo simpel lag het natuurlijk niet. De Franse premier Chirac had de hete adem in de nek van zijn eigen partij, die het EU-lidmaatschap van Turkije allerminst ziet zitten. Ook de Duitse bondskanselier Schröder kan het in eigen land niet zomaar verkopen. En dan is er natuurlijk leider Papadopoulos van het volwaardige EU-lid Cyprus, dat toch wel graag door elk ander EU-lid erkend wil worden, en liever niet bezet.

Toch had dit gezelschap Balkenende het mandaat gegeven om de datum te prikken en de Turken uit te nodigen om in de Europese familie te komen. Tenminste, als ze Cyprus erkennen of daar in elk geval een stapje toe zetten. Daar gaat de delegatie van Erdogan, acht auto's met zwaailichten en motoragenten, naar het raadsgebouw. Aan Balkenende de taak om Erdogan te overtuigen. Een medewerker van de premier zegt tegen middernacht: ,,De regeringsleiders hebben hun nek uitgestoken. Ze lopen allemaal grote electorale risico's. Nu is de beurt aan de Turken. Die moeten het wel willen verdienen.''

Maar ook Erdogan denkt aan zijn electorale risico's. Hij is de premier van het land dat over tien jaar grootste lidstaat na Duitsland van de EU zou worden, en dan stuur je de voorzitter toch minstens een keer terug. Die nacht loopt het mis. Erdogan weigert 'ja' te zeggen, 'teleurgesteld' over de, volgens hem, beledigende voorwaarden.

In de ochtend daarna haalt Balkenende zwaar geschut te voorschijn . Chirac, Schröder en Blair worden stuk voor stuk ingezet om Turkije over de streep te trekken. Er is nog meer zwaar geschut in huis, namelijk de persoon van VN-secretaris-generaal Kofi Annan, die naar Brussel is gekomen voor een beleefdheidsbezoek. ,,We hebben er niet over gesproken'', zegt deze kenner van de zaak-Cyprus, ,,maar als de partijen het vragen, helpen we wel.''

Al die druk is nodig voor een heikele formule: Turkije mag zijn gezicht niet verliezen, Cyprus mag straks geen victorie kraaien. Als Turkije te grote concessies krijgt opgedrongen, wordt de positie van Erdogan in eigen land onhoudbaar. De eindoplossing mag op geen enkele manier rieken naar een Turkse erkenning van Cyprus.

Het compromis over Cyprus heet natuurlijk 'historisch'

TURKIJE IN DE EU

VERVOLG VAN PAGINA 1

Volkenrechtelijke dilemma's dringen zich op. Zal Cyprus het compromis thuis toch niet als een vorm van erkenning verkopen?

Uiteindelijk haalden de Nederlandse onderhandelaars de 'Oppenheimer' er bij. Dit oude dikke standaardwerk over volkenrecht, verplichte kost voor elke diplomaat, moest uitwijzen of het bedachte compromis tussen de Turken en Cyprioten juridisch haalbaar was.

Schröder laat het verder aan zijn juristen over, zegt hij, en vertrekt naar Berlijn. Om half vijf ligt er een compromis op tafel. In juridische zin spreekt Turkije zelfs niet de bedoeling uit om Cyprus te gaan erkennen. Maar natuurlijk zijn er wel 'stappen' gezet, is er een 'klimaat' gecreëerd en is er iets 'historisch' gebeurd.

Dat zijn de bewoordingen waarmee Balkenende, temidden van de Europese entourage, de lof trompet steekt over deze laatste daad van Nederland als voorzitter van de Europese Unie. Wat het beslissende moment was, wordt Balkenende gevraagd tijdens het nakaarten. ,,Er waren verschillende beslissende momenten'', zegt hij. ,,Maar gisteravond was het knap lastig. Het was over en weer wennen aan elkaars stijl van onderhandelen. Dit was het lastigste onderwerp van ons voorzitterschap in het afgelopen halfjaar. Maar het is een mooie afronding.''