Meevoelen met nabestaanden

Maror staat voor Morele Aansprakelijkheid Roof en Rechtsherstel. In het Hebreeuws betekent maror ook bitter kruid, dat de joden volgens de bijbel trekkend door de woestijn moesten eten.

ZANDVOORT - Voorzitter Rob van der Heijden van Maror moest de afgelopen vier jaar beide vertalingen van Maror verbinden. De duizenden aanvragen voor een vergoeding van in de bezetting kwijtgeraakte bezittingen moesten zakelijk worden beoordeeld. Maar hij kreeg te maken met de emoties die het aanbod van regering en banken opwekte.

In zijn burgemeesterskamer in het raadhuis van Zandvoort zegt Van der Heijden: ,,De teneur vanuit de joodse gemeenschap was: overheidsgeld, nee, het is ons geld en dat hebben ze al die tijd achtergehouden.'' Anderen reageerden dat het resultaat te mager was en de inlossing van de schuld veel te laat kwam. Ook was er verbazing dat iedereen hetzelfde bedrag (5379 euro) kreeg. Die keuze was eerder praktisch dan principieel. Maror kon en wilde niet treden in de privé-omstandigheden van iedere aanvrager. ,,Dan had het nog langer geduurd. En we hadden haast, veel van de betrokkenen waren hoogbejaard.''

Het openstellen van de aanvragen maakte bij velen heftige reacties los. Begin jaren negentig werden al felle aanklachten gehoord over geroofd goud en ander bezit, slapende bankrekeningen en verzekeringspolissen die achterover waren gedrukt. Maar liefst vijf onderzoekscommissies kwamen uiteindelijk tot de conclusie dat de joodse bevolking die ten tijde van de Duitse bezetting in Nederland woonde recht had op een 'symbolische' financiële genoegdoening.

Van der Heijden reisde naar verschillende landen om de procedure toe te lichten. De opdracht was niet eenvoudig. De criteria om in aanmerking te komen voor het vaste bedrag waren ruim, maar moesten zorgvuldig en transparant worden beoordeeld. De opgegeven gegevens zouden in Nederland worden gecheckt. Daarnaast moest hij op bijeenkomsten in Israël en in plaatsen als New York, Washington en Los Angeles meevoelen met de gevoelens die naar boven kwamen. Van der Heijden: ,,Er werd gezegd: Ik heb hier wel afstand van genomen en merk nu dat ik geen afscheid heb genomen.''

Er kon zomaar een overlevende van de Holocaust in huilen uitbarsten. Gedachten aan vermoorde familie en vrienden kwamen weer boven. ,,Eigenlijk zei iedereen: het is te laat, maar er wordt nu toch wat afgerond.''

De stichting werkte de afgelopen jaren met 'kamers'. Kamer I nam 36586 aanvragen van particulieren uit meer dan zestig landen aan. Er werden er 34844 gehonoreerd. Bij 2342 verzoeken kon het recht op een tegoed niet meer aangetoond worden. Kamer II was er voor projecten die een betekenis hebben voor de joodse gemeenschap in Nederland. Kamer III was bedoeld voor projecten voor de Nederlandse gemeenschap in Israël. ,,De voorkeur ging uit naar projecten voor de eerste generatie joodse oorlogsslachtoffers.''

Kamer II en III hadden gezamelijk 31,7 miljoen euro ter beschikking. Driekwart van het geld werd besteed in Nederland. ,,Het geld is gegaan naar het joods onderwijs, instellingen die contacten bevorderen en religieuze doelen.'' Concreet werd het herstellen van Thorarollen, het restaureren van synagogen, het geven van cursussen om de kennis van de joodse culturele en religieuze traditie te vergroten. In Israël is bijvoorbeeld een website voor culturele zaken voor de Nederlands-joodse gemeenschap financieel gedekt.

Ook projecten in Centraal en Oost-Europa kwamen in aanmerking. Daar is 22,7 miljoen euro naar humanitaire bestemmingen gegaan. Voor double victims, dubbele slachtoffers was extra aandacht. Daarbij gaat het om joden die geleden hebben onder de nazi's en het daarna zwaar te verduren hebben gehad onder een communistisch totalitair regiem. Zo zijn joodse weeshuizen in Rusland en Oekraïne opgezet en worden vertalingen van gebedenboeken in verschillende talen van het voormalige oostblok mogelijk gemaakt.

Van der Heijden pakt zijn paperassen bij elkaar en zegt: ,,Het moeilijkst was toch dat je weet dat je wonden openrijt voor een goed doel. Het is goed dat we het afgerond hebben.''