Linkshandigheid is een raadsel. Waar komt het vandaan?

Leonardo da Vinci was het. Michelangelo ook. En niet te vergeten Darwin, Einstein, Beethoven, Paul McCartney en Charlie Chaplin. George W. Bush is het niet, maar zijn vader weer wel, net als Bill Clinton.

Linkshandigheid stelt de mens voor een raadsel. Waar komt het vandaan? Hangt het samen met genialiteit, zoals sommige van de bovengenoemde namen suggereren?

De voorkeur voor links, aanwezig bij grofweg 15 procent van de mensheid, zit er al vroeg in. Hij ontstaat in de baarmoeder, als de foetus zo'n zeven maanden oud is. Dat gebeurt vermoedelijk onder invloed van nog onbekende genen van de baby, die het brein langs biochemische weg 'kneden'. Hormonen en het voedingspatroon van de moeder knutselen ook mee. Het draait dus om een mix van factoren, een recept waar wetenschappers nog nauwelijks een concrete notie van hebben.

De handigheid van een kind laat zich al bij de geboorte enigszins raden; draait een baby zijn hoofd relatief vaak naar links om te zien wat daar gebeurt, dan betekent dat een hoge kans op linkshandigheid. Maar een waterdichte garantie is het niet.

Dat zou je ook niet verwachten, verduidelijkt neurobioloog Michel Hofman van het Nederlands Instituut voor Hersenonderzoek in Amsterdam. “De handvoorkeur is bij de geboorte in aanleg aanwezig in het brein, maar hij is nog niet stevig verankerd. De hersenen zijn op dit punt heel plastisch, anders dan bijvoorbeeld bij de seksuele geaardheid. Die laatste ligt bij de geboorte volledig vast, maar met de handvoorkeur kan een baby nog alle kanten uit.“

In de vroege jaren van het leven, als een baby voorwerpen begint te grijpen en dan ook zijn eerste potlood ter hand neemt, nestelt de oriëntatie zich dieper. In deze fase kán een linkse voorkeur nog worden omgebogen. Na het zesde jaar lukt dat niet meer -vanaf dan is het brein te 'eigenwijs'.

Over harde bewijzen beschikt hij niet, maar Hofman is ervan overtuigd dat de voorkeur voor de linkerhand inderdaad gekoppeld is aan tal van psychische en lichamelijke eigenschappen, zowel gunstige als kwalijke. “Het zou me verbazen als dat niet zo was.'' Rest de vraag waarom de verhouding links-rechts zo scheef ligt. Volgens een gangbare theorie zijn de meeste mensen rechtshandig omdat het taalcentrum links in het brein ligt; de linkerhersenhelft stuurt immers het rechterdeel van het lichaam aan. Maar hoe is dan de linkshandigheid van taalvirtuozen als Kafka en Goethe te verklaren?

Het taalcentrum heeft er weinig mee te maken, vermoedt Hofman. Want uit recent onderzoek bij chimpansees is vorig jaar gebleken dat hun handvoorkeur afhangt van iets anders: de dominante plek (links of rechts) van hun 'handbewegingscentrum'. Bij de mens werkt het wellicht ook zo. Toch is de kous daarmee nog lang niet af, verzucht de hersenonderzoeker. “Zelf ben ik bijvoorbeeld rechtshandig en linksbenig. Verzin daar maar eens een verklaring voor.“