Het laatste woord

Een eeuw nadat de socialist Troelstra voorstelde de Eerste Kamer te vervangen door een bindend referendum, beleeft Nederland dit voorjaar de primeur van een nationale volksraadpleging. Inzet is de Europese grondwet, dat wil zeggen het verdrag dat de bestuurlijke inrichting van de Europese Unie regelt. Met dat referendum krijgen nog niet, zoals Troelstra beoogde, de burgers in plaats van de 'aanzienlijksten van den lande' het laatste woord. Dat is nog maar één van de mogelijke frustraties die dit initiatief kan meebrengen; in hoeverre zijn de Kamers straks aan de uitslag gebonden? Het gaat immers niet om een bindende uitspraak van de bevolking, maar om een raadpleging.

De voorzitter van de Tweede Kamer, Weisglas, zei onlangs dat het parlement de uitslag moet volgen, ongeacht de opkomst. Hij acht het onvoorstelbaar dat de Kamer niet zou luisteren naar een referendum waartoe zij zelf heeft besloten. Dat is een nogal rigide uitleg. Waarom zouden kamerleden, die zonder last of ruggespraak behoren te stemmen, de uitslag in combinatie met de opkomst niet mogen wegen? Natuurlijk is de raad van het volk meer dan zomaar een advies. Maar toch, de politiek moet consequent zijn, nu zij vasthoudt aan een stelsel waarin de Eerste Kamer het laatste woord heeft. Daar komt nog bij dat het initiatief tot dit referendum niet uit de bevolking is gekomen, maar uit de Tweede Kamer. Dezelfde Kamer die onlangs de wet introk die burgers in staat stelde een raadgevend referendum af te dwingen.

Door dit gejojo, zoals minister De Graaf het vorig jaar terecht noemde, kan het referendum over de Europese grondwet alleen maar een halfslachtige indruk maken. Principieel is er niets op tegen de burgers het laatste woord te geven over zo'n gewichtig onderwerp, maar dan moet ook helder zijn dat die macht bij de burgers ligt. Dat zou het debat en de campagne voor iedereen ook direct in een duidelijk perspectief zetten. Nu blijft onzeker hoe achtereenvolgens de beide Kamers en het kabinet met de uitslag omgaan. Daarentegen zijn politici wel een schimmig debat met elkaar aangegaan over de inzet en de financiering van de campagne: wie krijgt hoeveel geld om welk standpunt te mogen propageren? Geen onbelangrijke kwestie, maar daarvan hangt de geloofwaardigheid van dit referendum niet in de eerste plaats af.