In heel Europa kiezen jongens anders dan meisjes

In bijna alle Europese landen studeren inmiddels meer vrouwen dan mannen. Mannen kiezen echter vooral voor 'mannenstudies', vrouwen voor 'vrouwenstudies'.

Al sinds vrouwen de universiteiten van Europa betreden, zijn het steeds dezelfde studies die bij hen populair zijn. Een omslag is nog niet in zicht, vertelt Lex Herweijer, wetenschappelijk onderzoeker van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP).

Herweijer deed onderzoek naar de segregatie in studiekeuze – jongens kiezen andere studies dan meisjes – tussen 1970 en 1996 in Nederland. ,,Het soort studies dat vrouwen kiezen is nooit veranderd. In Nederland niet en in andere Europese landen niet”, zegt hij. Cijfers uit de Verenigde Staten laten eenzelfde ontwikkeling zien.

In het begin van de jaren zeventig was 25 procent van de Nederlandse studenten in het hoger onderwijs vrouw, vertelt Herweijer. ,,Bij de sociale wetenschappen was dit 30 procent en bij de sector 'letteren, kunst en filosofie' 41 procent. Inmiddels studeren er veel meer vrouwen en wat zie je? Het percentage vrouwen dat letteren, kunst of sociale wetenschappen studeert, is alleen maar nóg hoger geworden.”

In bijna alle Europese landen is het aandeel vrouwen in het hoger onderwijs groter dan het aandeel mannen. Vergeleken met Nederland is alleen in Duitsland en Zwitserland het aandeel vrouwen in het hoger onderwijs kleiner. In overige EUlanden is het groter. In Zweden is 58 procent van de studenten vrouw, het hoogste percentage in Europa. De Zweedse vrouwen worden op de voet gevolgd door vrouwen uit Denemarken, Portugal en Italië.

In alle Europese lidstaten kiezen vrouwelijke studenten vooral voor 'vrouwenstudies' en mannelijke studenten voor 'mannenstudies'. ,,Vrouwen in de EU hebben een voorkeur voor humaniora (taal, geschiedenis en cultuur) en medische richtingen”, constateerde het SCP in 2000 in het rapport Nederland in Europa, waarin Nederland met veertien andere Europese landen wordt vergeleken. De technische richtingen komen er bij de vrouwen juist bekaaid van af, evenals wiskunde en informatica. Sindsdien is er weinig veranderd.

Maar waarom verandert er zo weinig? Waarom blijven de verschillen in studiekeuze van mannen en vrouwen in heel Europa hetzelfde? ,,Vrouwen kiezen voor een studie die een baan bij de overheid of in het onderwijs garandeert”, verklaart Herweijer. ,,Dat zijn sectoren waarin je vaak in deeltijd kunt werken, zodat werk en kinderen makkelijker te combineren zijn.”

De reden dat in Zweden wel veel meer vrouwen studierichtingen als natuurwetenschappen, wiskunde en informatica en bedrijfskunde volgen, heeft volgens Herweijer alles te maken met de kinderopvang, die in Zweden goed is 'aangekleed'. Göran Ahrne, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Stockholm, bevestigt deze verklaring. ,,Wij spenderen bijna twee procent van ons bruto nationaal product aan kinderopvang en vooren buitenschoolse opvang.” Alle kinderen vanaf 12 maanden hebben hier recht op, vertelt Ahrne. ,,Vrouwen kunnen na hun zwangerschapsverlof, en dat duurt in Zweden een jaar, direct aan het werk. Dat doen ze dus.”

Toch bestaan er ook in Zweden mannenen vrouwenstudies. Ahrne: ,,Mannen zijn nog steeds oververtegenwoordigd in theoretische wetenschappen, zoals wiskunde. Binnen die sector vind je vrouwen meer bij de softe studies, zoals biologie. De sector educatie wordt bij ons, net als in de rest van Europa, overbevolkt door vrouwen.”

Langzamerhand, verwacht Ahrne, komt er wel een omslag: meer mannen in vrouwenstudies en vice versa. ,,De verschillen tussen mannen en vrouwen op allerlei vlakken verdwijnen steeds meer.” De Europese Commissie brengt elke twee tot drie jaar het rapport Key data on education in the European Union uit, een onderzoek naar de studiekeuzes in zevenentwintig Europese landen. Niet alleen in Zweden, zo blijkt uit dit rapport, maar ook in andere Europese landen zijn er afwijkende percentages. Neem Roemenië. Uit de cijfers van 2002 (in april 2005 verschijnt er een nieuw rapport) blijkt dat hier meer mannen dan vrouwen een studie in het onderwijs volgen. Ligt het aandeel mannelijke studenten in deze sector gemiddeld in Europa op 25 procent, in Roemenië is dat maar liefst 63 procent. Het aandeel vrouwen dat voor een studie natuurwetenschappen, wiskunde of informatica kiest is in Roemenië juist hoog, namelijk 62 procent. Het gemiddeld percentage vrouwelijke studentes in deze sector in Europa is 39. Tsjechië heeft het laagste percentage vrouwen in deze sector: 22.

Een ander opvallend cijfer is het aandeel mannen dat in Denemarken een studie in de dienstensector volgt: 73 procent is man. Malta vermeldt eenzelfde percentage in deze sector, maar dan juist voor de vrouwen. In Litouwen volgen weer veel vrouwelijke studenten een studie in de agrarische sector en in de diergeneeskunde (64 procent). Dit in tegenstelling tot Cyprus, waar bijna alleen mannen deze keuze maken.

Cyprus heeft sowieso veel uitschieters. Nergens volgen zo weinig mannen een opleiding in het onderwijs (10 procent) en in de sector taal, geschiedenis en cultuur (20 procent). ,,Cyprus kent nog een heel traditionele rolverdeling tussen mannen en vrouwen”, verklaart lector sociologie Kallipe AgapiouJosephides van de Universiteit van Cyprus.

,,Vrouwen moeten het huishouden doen en voor de kinderen zorgen. Een baan in het onderwijs valt hiermee goed te combineren, omdat wij drie maanden vakantie per jaar hebben en de scholen van halfacht 's ochtends tot halftwee 's middags open zijn.” Mannen willen volgens AgapiouJosephides het onderwijs niet in, mede omdat de salarissen er relatief laag zijn.

Het percentage vrouwelijke studenten dat kiest voor studies als bouwkunde en diergeneeskunde is op Cyprus het laagst van heel Europa. ,,Die studies hebben wij hier niet, of pas sinds kort”, verklaart AgapiouJosephides. ,,Ouders moeten hun kinderen voor deze opleiding naar het buitenland sturen. Zeker voor vrouwen is dat geen optie.” Vorig jaar was het voor het eerst mogelijk om bouwkunde te studeren. Alleen mannelijke studenten schreven zich in. AgapiouJosephides: ,,Vrouwen zullen dit niet snel kiezen. De banen die hieruit voortvloeien zijn moeilijk te combineren met een gezin. En een gezin heeft voor veel Cypriotische vrouwen meer prioriteit dan een baan.”