Nieuwe methode maakt natuurkunde leuk

Als middelbare scholen op een andere manier gaan lesgeven, zullen meer meisjes voor exacte vakken kiezen. Meisjes hebben last van hun onzekerheid.

Nederlandse kinderen houden niet van exacte vakken. Vooral meisjes kiezen opvallend weinig voor het profiel natuur en techniek op de middelbare school en na het eindexamen kiezen maar weinig meisjes voor het technisch hoger onderwijs. Is een bètastudie niet aan vrouwen besteed? Moeten we ons daarbij neerleggen?

Een Oesorapport over Europees onderwijs uit 2002 weerspreekt dat vrouwen en techniek niet samengaan. Vrouwen, zo blijkt uit dit onderzoek, houden wel degelijk van bètastudies. In Turkije bijvoorbeeld zijn de meisjes aan technische universiteiten in de meerderheid.

Ook als je naar de cijfers voor heel Europa kijkt, blijkt dat Nederlandse meisjes het laten afweten. Totaal is 33 procent van de studenten wiskunde en informatica vrouw, in Nederland ligt dit percentage maar op 16. De Nederlandse overheid probeert er dan ook alles aan te doen om meisjes voor 'exact' te laten kiezen. Tot nu toe zijn de resultaten van de inspanningen mager. Volgens Elise Boltjes, natuurkundedocente aan de Hogeschool van Leeuwarden, is een andere aanpak nodig. Meisjes, stelt Boltjes, moeten op een ongebruikelijke manier voor bètavakken worden warmgemaakt.

De docente promoveerde dit jaar aan de Universiteit van Maastricht op het onderwerp 'Voorbeeldig onderwijs: een opstap naar abstract denken, vooral voor meisjes'.

,,De kern van het probleem zit in de manier van lesgeven op de middelbare school”, zegt Boltjes. ,,Jongens en meisjes leren anders. Meisjes werken veel meer vanuit hun onzekerheid. Als een meisje een zeven haalt, denkt ze 'ik snap het niet'. De jongen denkt bij dezelfde zeven dat hij een wiskundeknobbel heeft.”

Van deze onzekerheid hebben de meisjes last als zij de leerstof moeten verwerken, weet Boltjes. ,,Als de leraar een formule uitlegt, denken jongens 'de leraar zegt dat de formule klopt, dus het zal wel zo zijn'. Meisjes willen snappen dat de bewering waar is.”

Volgens Boltjes moet de docent in zijn lessen rekening houden met dit verschil tussen beide seksen. Een methode van lesgeven die uitgaat van de onzekerheid van leerlingen, is het zogeheten voorbeeldgestuurd onderwijs. De docent werkt daarbij vanuit een concreet probleem naar de abstracte leerstof toe. ,,Stel je moet als leraar de Wet van Snellius uitleggen”, licht Boltjes toe. ,,Die gaat over de afbuiging van licht in water. Je kunt dat in heel abstracte termen doen, maar je kunt de leerlingen de wet ook aan den lijve laten ondervinden. Zet twee vlaggen in een bak mul zand en laat de leerlingen van de ene vlag naar de andere lopen. Dan blijkt dat alle leerlingen onbewust niet in een rechte lijn hebben gelopen, de kortste route, maar met een lichte kromming, de snelste route. Dat doet licht dus ook. En dat snapt iedereen meteen.”

Voor haar onderzoek gaf Boltjes een natuurkundedocent de opdracht om een groep leerlingen op zijn gebruikelijke manier les te geven. Een andere groep leerlingen deed dit op de voorbeeldgestuurde manier. De scholieren die de voorbeeldgestuurde lessen volgden, haalden ineens veel hogere cijfers. ,,Zowel de jongens als de meisjes haalden bij deze lessen hogere cijfers, maar de stijging bij de meiden was het grootst. En, heel belangrijk, ze vonden de natuurkundelessen veel leuker.”

De overheid heeft afgelopen jaar een nieuw strijdplan gelanceerd om de Nederlandse jeugd naar de technische universiteiten te trekken. Het Deltaplan Bèta en Techniek heeft de doelstelling dat in 2010 vijftien procent meer mensen afstuderen aan de hogere bètaen techniekopleidingen. Dit plan heeft volgens Boltjes alleen succes als ook de lesmethodes op de middelbare scholen veranderen. Boltjes: ,,Middelbare scholen die met nieuwe vormen van leren bezig zijn, werken al steeds meer met zo'n voorbeeldgestuurde methode. Alleen beperken ze zich vaak tot de bovenbouw, terwijl juist leerlingen in de onderbouw al moeten kiezen voor een profiel. Als we nou in de onderbouw met deze 'cultuuromslag' beginnen, worden over tien jaar misschien de collegebanken van de technische universiteiten door vrouwen bevolkt.”