Wiskundeknobbeltje versus mensenknobbel

Mannen zijn beter in mathematische opgaven, vrouwen in hoofdrekenen. Hoe zit dat met de verschillen tussen het mannelijk en vrouwelijk brein?

Jongedame, neem dit ter harte: doe alleen tentamen halverwege de menstruele cyclus. Jongeheer, luister: ga louter in het voorjaar naar school. Daar moet dan nog bij gezegd dat zij het bij een praattentamen moet houden en hij zich het beste op de driedimensionale wiskunde kan werpen.

Mannen komen van Mars, vrouwen van Venus kopte John Gray boven zijn boek uit 1992, om aan te geven dat man en vrouw letterlijk hemelsbreed verschillen. Echt waar?

Als je het ergens moet merken, is het in de collegebank. Weliswaar doceert er één professor, maar er luisteren twee verschillende breinen. En dat doen ze al sinds paradijselijke tijden. Volgens de boekjes munt Adams bovenkamer uit in ruimtelijk inzicht en mathematische opgaven, maar excelleert Eva's brein in snelheid van waarnemen én in taalen spreekvaardigheid. Zoals gezegd, daar kun je volgens neurologen nog een kalender naast leggen ook. Halverwege de maandelijkse cyclus komt de spraakwaterval in Eva op gang, beweren ze. Dan maakt haar lichaam meer van het vrouwelijk hormoon oestrogeen aan, en kwebbelt haar tong zich gemakkelijker door een mondeling tentamen heen. En als in het voorjaar de testosteron in de jongen minder opspeelt, komt dat ten goede aan zijn wiskundige vindingrijkheid.

Kortom, mannen en vrouwen verschillen van hersenen en dientengevolge ook in cognitieve vaardigheden. Dat alles kunnen we aan het typerende hormonenspel bij hem en haar wijten. Nu vragen we nog eens: is dit echt waar?

Nee! Of hooguit een beetje. Noch man noch vrouw mag zich op grond van algemene intelligentietests de grotere slimmerd noemen. De verschillen zijn verwaarloosbaar, ook al hebben mannen gemiddeld een iets zwaarder brein. Daar vraagt hun forse lijf wellicht om: meer hersens betekent dan nog geen verstandelijke winst. Daar komt bij dat het vrouwenbrein hier en daar compacter van celstructuur is, zodat de plus van de man helemaal verdwijnt. Stand 11.

Niettemin neemt hij voorsprong, met zijn ruimtelijk inzicht. Of althans een onderdeel daarvan: het voor het geestesoog draaien van tweeof driedimensionale figuren. Mannen kunnen zich in gedachten beter voorstellen hoe een voorwerp van rechthoekige blokken in de ruimte draait. En ook hoe een uitgeklapte kubus met variërende tekens op de zes vlakken eruit zal zien als je hem tot kubus vouwt. Hij raadt welke spijl in een Spaanse waaier even schuin staat als een gegeven lijn op een vel papier. En hoe het peil van de melk staat in een halfvolle, schuin gehouden fles. Laten we eerlijk blijven, de man doet het hooguit een ietsiepietsie beter. Maar o, wat wil die vent dat weten. Hij bespot zijn vrouw als ze naast hem in de wagen de routekaart op zijn kop moet houden, want denkbeeldig lukt dat haar niet.

Tijd voor revanche. Hij mag mathematische opgaven wat handiger oplossen, zij is beter in hoofdrekenen. En: haar taal is vloeiender, meer verheven ook. Daarin kan een kerel zo tegenvallen, maakt een cartoon in 'Waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen' van Allan en Barbara Pease duidelijk: zij droomt hoe ze in het oerwoud in prachtige bewoordingen door hem wordt uitgenodigd voor een romantisch samenzijn, maar moet dan ontdekken dat die lompe minnaar niet verder komt dan: ,,Ik Tarzan, jij Jane.”

Hij praat beroerd en kijkt ongeïnspireerd. Als vrouwen een verzameling voorwerpen zien, sommen ze die naderhand adequater op dan mannen. En weten ook welke objecten in een tafereel van plaats zijn veranderd. Verder wijzen ze in een rijtje van zes bijna identieke huizen sneller aan welke twee precies hetzelfde zijn. En ze beschikken over een fijne motoriek: zie hem eens stuntelen met naald en draad.

Het is nu 22. Moeten we dit geneuzel om die summiere uitschieters maar vergeten? Toch zijn die in de grijze historie erg belangrijk geweest, beweren evolutiepsychologen. En dat staven ze met een globale schets van de rolverdeling bij de dageraad van de mensheid: hij joeg op prooi, zij koesterde het kroost. De Canadese neuropsychologe Doreen Kimura betoogde in het juninummer van Sexualities, Evolution & Gender dat je wel blind moet zijn, wil je de evolutionaire achtergrond van het gedrag van man en vrouw ontkennen.

Dat gedrag namen we immers mee uit de bushbush. Hoor hoe de familie Pease in navolging van Kimura oreert: hij was lunchjager, zij was nestverdediger. Dan ontwikkel je vanzelf een uiteenlopend gedragsrepertoire, wat er toe leidde dat hij een slecht luisteraar en zij een stupide kaartlezer werd.

Dat zit zo: als koesteraar van vrede en veiligheid in en om het nest, ontwikkelde de vrouw een breed gezichtsveld. Met ogen op haar rug tot in haar achterzak. Intussen lag de man scherp te stellen op zijn prooi, dus die maakte zich geen brede maar juist een tunnelvisie eigen.

Dat kreeg gevolgen: de man ziet nu niks meer om hem heen. Niet de flirt van zijn vrouw, niet haar bedrukte gemoed, noch dat van zijn kind. Op empathisch gebied is er een blinde vink in hem geslopen. Hij ziet wel, maar vanuit de versmalde blik waarmee hij zich concentreerde op de lunch in de verte. Het is kaal turen wat ie doet, een beetje in abstracte lijnen. Hij navvigeert op basis van geometrische cues, net als zijn collega, de mannetjesrat, zijn weg zoekt in een doolhof. De blik van de vrouw is meer gekleed: ze oriënteert zich op voorwerpen en objecten in de buurt. Net als de vrouwtjesrat. En zij ziet en hoort waar niet wordt gesproken, in het nonverbale domein. In een stilte waar mannen stekeblind en doof rondwaren. Zij leerden navigeren in het bos en niet tussen de mensen, een vaardigheid die we onder het zesde zintuig van de vrouw scharen.

Zo komt in dit evolutionaire cliché het beeld naar voren van een knuppel bij wie de intuïtie voor zelfs de grofste leugen ontbreekt. Hij leerde slechts de weg van en naar huis te vinden. En toegegeven, hij ontwikkelde een knappe hand van stenen gooien, voor onderweg.

Maar het is nu het toch wel 32 voor de vrouw. Naast Tarzan met pijl en boog, en wat stereometrie in de bagage, staat een Jane met gevoel, doortastendheid en het instrument om zich vlot en vloeiend te uiten: een wiskundeknobbeltje naast een mensenknobbel.

De inhoud van beider schedelpan moet flink verschillen, als je Kimura & co moet geloven. Nou, dat valt erg mee. Vraag het tenminste niet aan Melissa Hines, bekend van studies op gebied van geslacht en brein. In haar boek 'Brain gender' is het vergeefs zoeken naar anatomische hiaten tussen man en vrouw. Er zijn een paar kleine variaties gevonden, onder meer in de damwandjes tussen de linker en rechter hersenhelft.

De belangrijkste verbindingsbrug, het corpus callosum, is gemiddeld bij vrouwen wat dikker. Dat komt de conversatie tussen beide hemisferen ten goede, zegt men: en daarmee de vrouwen bij wie taalvaardigheden niet zo sterk ter linkerzijde van het brein zijn gesitueerd. Bij de meeste mannen zit taal voornamelijk links, een deel van de vrouwen lijkt 'dubbele hersens' voor de taal te hebben.

Weet je het zeker, kijk nog eens goed, sputtert Melissa Hines bij elk cerebraal onderscheid tussen man en vrouw tegen. Het is óf minimaal, óf het verdwijnt bij nadere inspectie. En dat geldt eveneens voor de invloed van de geslachtshormonen op beider cognitieve talenten.

Als het allemaal aan die hormonen ligt, moeten vrouwen en mannen die aan een 'verkeerd' hormoonregime blootstonden, elkaars intellectuele outfit hebben aangetrokken. Mooi niet. Veruit de meeste metingen zeggen dat hormonen de cognitie helemaal niet gericht sturen. Nee, dat doet onze persoonlijke levensweg, kregen al die betweterige evolutiepsychologen onlangs te horen. Kijk om je heen: Japanse vrouwen munten uit in ruimtelijk inzicht, gek als ze nu eenmaal zijn op papier vouwen. Dat zegt genoeg.

Het kon Kimura & co niet overtuigen. Maar geef toe dat je in het brein bar weinig vindt om die paar futiele verschillen te verklaren. Ook die reprimande van Melissa Hines is tegen dovemansoren. Je moet niet zomaar naar de hersenen kijken, dan zie je niets, weet Kimura. Nee, het zit hem in de organisatie van het brein, dat zij hem de oren van het hoofd kletst, en de zombie naast haar alleen maar in zichzelf kan praten.