Joviale charmeur

Krijg ik geen kusje? Deze vraag voor het oog van de camera aan een boze Kim Toering, de voorzitter van de landelijke studentenvakbond, na een gesprek over beperking van de studieduur, typeert de bestuurder Mark Rutte (38). De jonge VVD'er, die gisteren precies een jaar geleden de overstap maakte als staatssecretaris van sociale zaken naar dezelfde functie in het onderwijs, waar hij de voortijdig opgestapte Annette Nijs opvolgt, is zeer amicaal in de omgang. Niks excellentie voor hem, maar gewoon Mark.

Bij Sociale Zaken stond Rutte al bekend om zijn persoonlijke aanpak. Hij ging ontbijten met directeuren van de sociale dienst en gemeentelijke wethouders van sociale zaken om elkaar te leren kennen.

Als staatssecretaris van onderwijs handhaaft hij dezelfde stijl. Na afloop van debatten op locatie blijft hij meestal nog even wat drinken met de studenten - ''Hé, haal jij eens een biertje voor me'' -, en een sigaar roken met de universiteits-of hogeschoolbestuurders.

Het maakt hem sympathiek. Rutte geeft namelijk anderen het gevoel dat hij naar ze luistert, maar gaat wel gewoon zijn eigen gang. En mede dankzij zijn goede sociale vaardigheden, vindt hij weinig obstakels op zijn pad. Hij loodst zijn voorstellen zonder al te veel moeite door de Kamer. Dit tot ontevredenheid van de studentenbonden. ï Bloedirritant dat hij gewoon overal mee weg komtï, aldus Toering.

Rutte is ook een slim politicus: hij calculeert tegenstand al in voordat hij zijn plannen lanceert. Bij zijn idee om het collegegeld voor studenten te verhogen na anderhalf jaar studievertraging, hield hij bij voorbaat rekening met een halfjaar respijt. Toen de Kamer hem dwong de studenten minimaal zes jaar de tijd te geven voor hun opleiding, deed hij alsof dat een teleurstelling was. Ondertussen kan de staatssecretaris die zelf zeven jaar over zijn studie geschiedenis deed, prima leven met deze 'tegenvaller'.

De studentenbonden organiseerden het afgelopen jaar een aantal demonstraties tegen Rutte's beleid. Alhoewel hij daar min of meer zelf toe had opgeroepen, doordat de staatssecretaris meerdere malen benadrukte meer 'begeisterung'bij de studenten te willen zien, reageert Rutte steevast verontwaardigd. ï Hoe kan het nou dat jullie me niet begrijpen? We willen toch hetzelfde? Namelijk goed onderwijs.ï Toen de ex-personeelsmanager van Unilever, waar hij in 1992 terechtkwam, nog staatssecretaris van sociale zaken was, was hij ook niet zo onder de indruk van verweer tegen zijn plannen. De gemeenten zagen zijn nieuwe bijstandswet, waarbij zij de verantwoordelijkheid kregen voor zowel de uitkering als het aan het werk helpen van bijstandsgerechtigden, niet zitten. Rutte deed dat af als 'koudwatervrees'. Ook de FNV was tegen, maar Rutte begreep 'oprecht niet'waarom de vakcentrale over 'slavenarbeid voor bijstandsgerechtigden'sprak.

De joviale staatssecretaris van onderwijs komt niet altijd opdagen bij de 'Oprutte-betogingen'van demonstrerende studenten, maar als hij er is, staat hij hun stralend te woord.

''Hé jongens, hoe is het hier? Alles goed?'', vraagt hij terwijl hij een arm om de schouders van een van de aanwezigen slaat.

Rutte moet nog opletten dat zijn grote toegankelijkheid zich niet tegen hem gaat keren. Hij krijgt er nu nog veel mee gedaan, maar het ergert soms ook. Studentenleider Toering noemt zijn hartelijke gedrag inmiddels een 'onderdeel van zijn strategie om mensen aan zich te binden'. Toch is zijn menselijke kant niet gespeeld: Rutte wil contact met de praktijk, hij wil niet besturen vanachter zijn bureau.

Hij wordt binnen de VVD wel eens genoemd als mogelijk nieuw partijleider, maar dat wil hij (nog) niet.

Hij wil besturen. Bovendien kan niet iedereen bij de VVD zich vinden in de sociale koers waar Rutte voor pleit, alhoewel hij studenten sneller wil laten studeren en daar niet meer geld voor wil uittrekken.

Bij de JOVD, de liberale jongerenorganisatie waar hij van 1988 tot 1991 voorzitter van was, stelde hij al voor om meer samen te werken met PvdA en D66. Dit was nog voor het paarse kabinet aantrad. Als staatssecretaris opperde hij met collega Melanie Schultz van Haegen zelfs om de VVD op termijn om te vormen tot een sociaal-liberale partij, maar VVD-fractieleider Jozias van Aartsen is tegen dit idee.

Toch blijft Rutte flirten met links. In tegenstelling tot zijn voorganger Annette Nijs, kan hij ook prima met CDA-minister Van der Hoeven door één deur. Hij steunt haar in de discussie over vrijheid van onderwijs, en als hij zijn angst uitspreekt over het nieuwe leren in het hoger onderwijs, steunt Maria hem, zoals Rutte de minister meestal noemt.