Een Poolse priester stuitte in Bolivia op muziekmanuscripten. Maandag speelt een Brits ensemble in Amsterdam werken uit de Boliviaanse barok.

De combinatie Zuid-Amerikaanse Indianen en muziek zal niet bij iedereen de associatie met Europees klinkende barokmuziek oproepen. Toch is die traditie volgens de Pool Pjotr Nawrot in Bolivia springlevend. En hij kan het weten, want behalve jezuïtisch missionaris is Nawrot ook musicoloog, gespecialiseerd in de koloniale muziek van Zuid-Amerika.

Maandagavond is in het Amsterdamse Concertgebouw voor het eerst in Nederland het resultaat van zijn inspanningen te horen: het Britse ensemble Florilegium voert dan met vier Boliviaanse zangers echte 'Indiaanse barokmuziek' uit. Indiaans? Nou ja, muziek die de missionarissen in de achttiende eeuw meebrachten naar de kolonies, om de autochtone bevolking het (Spaanse) woords Gods bij te brengen. Op de ruïnes van de verwoeste pre-columbiaanse cultuur verrees een christelijke vervanger, die plaatselijke elementen combineerde met de mores van de nieuwe bewoners. Nawrot: ,,Ik zou niet zeggen dat de autochtone cultuur en muziek compleet werd vernietigd. Beïnvloed werd die wel, alsof de bevolking een nog tweede taal leerde.''

Dat Bolivia nog steeds wordt gezien als missiepost, begrijp je uit de geschiedenis van Nawrot zelf, die na zijn priesterwijding door Rome werd uitgezonden naar Paraguay, en naar de VS om musicologie te studeren. Hij stuitte in de oude missieposten op ruïnes en oude afbeeldingen uit de koloniale tijd. Dat maakte hem nieuwsgierig naar de muziek van de voormalige jezuïetenmissie. In Amerika schreef hij er een dissertatie over.

Nawrot: ,,Ik ontdekte dat de muziek van de missie nog altijd levende praktijk was onder de plaatselijke bevolking. Toen in de jaren zeventig een aantal kerken in Bolivia werd gerestaureerd, ontdekten de architecten bovendien de oude manuscripten uit de barok, die daar al tijd bewaard waren gebleven. Naar die muziek deed ik onderzoek tijdens mijn studie. Daarna ben ik naar Bolivia uitgezonden, om mijn werk voort te zetten als onderzoeker. In de weekends ben ik een katholieke priester voor de missie.''

Hij vulde tot nog toe zo'n twintig banden met de her ontdekte manuscripten. Ook organiseert hij eens per drie jaar een succesvol festival in Concepción, met muziek uit koloniale tijden, getiteld 'Misiones de Chiquitos'.

Toen Nawrot in 2002 met Florilegium voor het eerst een niet-Boliviaans ensemble in het festival liet musiceren, betekende dat het begin van een vruchtbare samenwerking. Die leidde onder meer tot de cd die onlangs bij Channel Classics verscheen, met repertoire dat ook maandag in Amsterdam wordt uitgevoerd.

Ook voor Boliviaanse musici bood het project een bijzondere kans. Uit een landelijke auditie werden vier zangers gekozen om mee te doen aan het project. Ervaring met het zingen van klassieke muziek hadden ze niet, dus ze werden in allerijl klaargestoomd voor hun taak bij beroemde collega's in Europa.

Neem bijvoorbeeld voormalig mariachi-zanger Henry Villca, die maandag ook meezingt. Op de dvd die Channel Classics bijvoegde, is te zien hoe Villca perfecte rasguiado's op zijn gitaar speelt en hoe vaardig hij de panfluit hanteert. Komt die praktijk niet veel dichter in de buurt van de authentieke Boliviaanse muziek, en horen we op de cd niet gewoon de barokmuziek die we eigenlijk wel kennen? ,,Nee'', zegt Nawrot beslist. ,,Deze muziek werd weliswaar gecomponeerd en gearrangeerd in de missie, door de missionarissen of andere Europeanen. Maar je kunt toch een grote invloed herkennen van de Indiaanse wereld. Zo zijn er twee werken opgenomen in de taal van de Chiquitos. Ook de muziek van Europeanen zoals Zipoli en Bassani werd nooit gespeeld zoals in Europa, maar altijd bewerkt door de Indianen.''

Op mijn tegenwerping dat de cd wel erg Europees klinkt, antwoordt Nawrot: ,,Dat is voor velen een verrassing. Het onderzoek is in volle gang en we hebben nog niet alles gevonden waar we naar op zoek waren.''

Volgens Nawrot is de missiemuziek nooit verdwenen uit Bolivia, ook niet nadat de jezuïeten in 1776 uit het land werden verbannen. ,,Het werd een mondelinge traditie, overgedragen van generatie op generatie en bewaard gebleven in de Boliviaanse jungle.'' Even komt de jezuïet in Nawrot naar boven, als hij over de 'nobele wilden' van de Amazone zegt: ,,We kunnen veel van de Boliviaanse musici leren in verband met de uitvoeringspraktijk. Sommige dingen zijn namelijk niet veranderd in de loop der tijden.''