Beste Beatrijs,

Ik maak wel eens iemand een compliment, en dan vindt men het nodig om mij daarvoor te bedanken, alsof het mij moeite zou hebben gekost. Ik beschouw dat bijna als een vernedering, want als ik het echt meen, dan hoef ik daar mijn best niet voor te doen. Ik heb een hekel aan gelegenheidscomplimenten. Spontaan en eerlijk vind ik veel beter. Al meerdere keren heb ik dit 'probleem' met andere mensen besproken en in de meeste gevallen is men het met mij eens. Zie ik het verkeerd?

Beste Geen dank, Op een uitspraak als 'Wat heb je een mooie jurk / jas / schoenen aan!' of 'Prachtig lied heb je gezongen' of 'Fantastisch eten heb je klaargemaakt!' of 'Ik heb genoten van je toespraak / dichtbundel / atletische prestatie' is de standaardreactie: 'Dank je wel'. Dit 'dank je wel' heeft niets te maken met bedanken voor de moeite. Er zijn nog wel meer gelegenheden waarbij mensen 'dank je' tegen elkaar zeggen behalve wanneer iemand hen het leven heeft gered. Vaak zeggen mensen het al, wanneer hun het zout wordt aangereikt.

Mensen bedanken een ander, wanneer die iets aardigs doet of zegt. Ik begrijp niet waarom u zich hierdoor vernederd zou voelen. Als u niet wil dat mensen 'dank je wel' tegen u zeggen, wanneer u hun een complimentje heeft gegeven, rijst trouwens onmiddellijk de vraag wat ze dan wél zouden moeten zeggen. Zwijgen of eroverheen praten is onbeleefd. Dan is het net alsof ze niet gehoord hebben wat u zegt, alsof het hen niet interesseert wat u zegt. Het is verplicht te antwoorden. Maar als mensen gaan afdingen op wat u zei, bijvoorbeeld: 'O, die jurk, dat is een oudje, hoor, die ligt al tien jaar in de kast' of: 'Nou, zoveel stelt het niet voor, dat pianospel van mij' is dat ook niet prettig voor de complimentgever. Dan is het net of zijn beoordelingsvaardigheid in twijfel wordt getrokken.

Leg u erbij neer dat 'dank je wel' de conventionele respons is op een compliment. En wel op álle complimenten: zowel de eerlijk gemeende, de valse als de gelegenheidscomplimenten. De becomplimenteerde heeft toch geen flauw benul in welke categorie de spreker spreekt en is geneigd elk aardig woord voor zoete koek te slikken. Zoek er vooral verder niets achter.

Beste Beatrijs,

Laatst kreeg ik een telefoontje van een goede kennis, die een kaartje overhad voor een kooruitvoering in onze schouwburg een paar dagen later. Zij nodigde mijn vrouw of mij uit om met haar mee te gaan. Toen ik dit aan mijn vrouw voorlegde, reageerde zij terughoudend. Zij had geen zin en stelde voor dat ik zou gaan. Ik vertelde vervolgens onze kennis dat mijn vrouw noch ikzelf erg gesteld is op koorzang en we daarom geen zin hadden om van haar aanbod gebruik te maken, met dank dat ze aan ons gedacht had. Nadien had ik hier toch niet zo'n goed gevoel over, want onze kennis reageerde enigszins teleurgesteld. Had ik uit beleefdheid anders moeten reageren?

Niet dol op koorzang

Beste Niet dol op,

Uw antwoord liet aan duidelijkheid niets te wensen over. Dat is in ieder geval nuttig. Uw hart sprong niet op bij de gedachte aan een avondje koorzang. Dan bent u ook in het geheel niet verplicht om er wél heen te gaan, alleen omdat een kennis toevallig een kaartje overheeft. Maar de wijze van formulering van uw weigering maakt veel uit. 'Geen zin' klinkt wel erg kortaf. In plaats daarvan had u een beetje kunnen uitweiden: 'Koorzang heeft niet onze warme belangstelling, maar leuk dat je aan ons gedacht hebt, misschien moeten we eens iets anders samen doen, volgens mij is die-of-die wel geïnteresseerd in die voorstelling, en hoe gaat het trouwens met jou / je man / kind / hond?' Een paar minuten geanimeerd doorkwetteren over iets anders doet wonderen om het gevoel van teleurstelling over een afwijzing te verlichten bij de uitnodigende partij.

Beste Beatrijs,

Mijn vader is hertrouwd met een lieve vrouw. Zij is helemaal niet mijn type. Ze komt uit Roemenië en heeft een compleet andere smaak en andere opvattingen dan ik. Dit leidt tot misverstanden. Bij mijn verjaardag laatst had ik tegen mijn vader gezegd dat ik graag een boekenbon wilde (hij klaagde dat hij nooit een cadeautje wist). Hij vond dat een prima idee. Maar wat ik kreeg was een enorme, lelijke plantenbak. Omdat dat ding met veel bombarie werd gepresenteerd door mijn vaders vrouw, heb ik niet gezegd wat ik ervan vond. Nu zit ik met een afschuwelijk object opgescheept. Hoe laat ik dit stilletjes verdwijnen zonder haar voor het hoofd te stoten?

En nog iets anders: na het huwelijk van mijn vader heb ik een grote, ingelijste foto gekregen van het bruidspaar. Ook die wil ik niet in mijn huiskamer, maar elke keer als ze op bezoek komen, hang ik hem maar snel op. Ik ben het al een keer vergeten en toen zag ik zijn vrouw de kamer afspeuren. Wat kan ik doen om duidelijk te maken wat ik ervan vind zonder hen te beledigen? Ze bedoelen het namelijk helemaal niet slecht, denk ik.

Andere smaak

Beste Andere smaak,

Ze bedoelen het niet slecht, schrijft u. Concentreer u daar op! U hebt een plantenbak gekregen die u niet bevalt. Toevallig is het zo dat mensen met cadeaus mogen doen wat ze willen. Dus u gaat die plantenbak de deur uitdoen. U geeft hem weg aan iemand die hem wel kan gebruiken of u zet hem bij het grofvuil. Als ze vragen: 'Waar is de plantenbak?' dan zegt u luchtig: 'O, die paste niet goed in mijn interieur, ik heb hem weggegeven' (niet zeggen 'weggegooid', dat is nodeloos kwetsend). Laat tegen uw volgende verjaardag nog eens terloops het woord 'boekenbon' vallen, als cadeau waar uw hart naar uitgaat.

De foto van het bruidspaar plaatst u ook weg. Op zolder of in een ander verborgen hoekje in huis. Er staat nergens dat mensen grote, ingelijste cadeau-foto's ook daadwerkelijk moeten ophangen. Het is, toegegeven, een minder gelukkig cadeau. De meeste volwassen kinderen hebben geen huwelijksfoto van hun ouders in de woonkamer hangen, laat staan van hun vader met zijn tweede vrouw. Als ze ernaar informeren (wat ze niet zullen doen) dan zegt u vaagjes dat u hem ergens anders hebt neergezet.

Als dit het enige is wat u op de nieuwe vrouw van uw vader aan te merken hebt, valt het nogal mee. Ze hoeft uw type niet te zijn, zolang ze maar dat van uw vader is. Ze is lief, ze hebben het leuk, alle reden om u te verheugen. Gooi uitingen van haar slechte smaak weg, voorzover ze detoneren in uw interieur -kleine dingetjes kunnen in een la worden weggewerkt-, discussieer in gemoede over haar andere opvattingen, en maak er verder het beste van door het gezellig te houden.