Klanten morren over dure monopolist Schiphol

Het rommelt in de top van Schiphol. De voortdurende ruzie met de luchtvaartmaatschappijen speelde mogelijk een rol bij het vertrek van directeur Van Lier Lels. In de sector groeit de onvrede over de dienstverlening en de tarieven van monopolist Schiphol.

AMSTERDAM - Schiphol vraagt meer geld van zijn klanten, de luchtvaartmaatschappijen. Dit jaar moeten zij gemiddeld 3,2 procent extra betalen. Dat geld is bedoeld voor landingsrechten, voor havengeld, maar ook voor veiligheidsmaatregelen. De luchtvaartmaatschappijen hebben al een tegenvoorstel ingediend: 0 procent verhoging.

Voorgaande jaren stegen de prijzen ook. De klanten van Schiphol zijn het nu zat. De tariefsverhoging over 2004 is betaald onder protest en onder begeleiding van een klacht bij het ministerie van verkeer en waterstaat. De verhoging die nu op tafel ligt wordt niet betaald, zegt Frank Allard, de secretaris-generaal van Barin, de belangenorganisatie van luchtvaartmaatschappijen in Nederland. Schiphol en de luchtvaartbedrijven hebben hun argumenten op papier gezet en het dispuut ligt nu bij het ministerie. Dat moet een knoop doorhakken.

Welke rol de ruzie tussen Schiphol en de luchtvaartmaatschappijen speelde bij het plotselinge vertrek van Marike van Lier Lels, afgelopen weekeinde, is onduidelijk. Zij was directeur voor commerciële en operationele zaken en dus verantwoordelijk voor de service (bagageafhandeling bijvoorbeeld) die aan de luchtvaartmaatschappijen wordt geboden. KlM had daar klachten over. Maar Van Lier Lels verschilde ook van mening met de andere Schiphol-directeuren over privatisering en buitenlandse activiteiten. Op welk onderwerp de nadruk lag bij haar ontslag is duister.

Barin-voorman Allard zegt dat de onderhandelingen over de tarieven niet met Van Lier Lels maar met financieel directeur Pieter Verboom en algemeen directeur Gerlach Cerfontaine werden gevoerd. Daarbij meent Schiphol dat 3,2 procent stijging gerechtvaardigd is omdat er op de luchthaven flink geïnvesteerd moet worden in vernieuwing van onder meer terminals. Ook de inflatie speelt een rol. Verder meent de luchthaven dat vergeleken met de vliegvelden in Engeland, Duitsland en Frankrijk de prijzen gemiddeld zijn en dat stille toestellen die overdag vliegen minder betalen: slechts 2 procent prijsstijging.

,,Schiphol wilde eerst de prijzen met 6 procent laten stijgen. Daarna zakten ze naar 3,8 procent en vervolgens naar 3,2. Dat geeft al te denken'', zegt Allard. ,,De opstelling van Schiphol is onterecht, en zijn monopoliepositie geeft ons geen andere keus. Wij zijn aan de goden overgeleverd. Wij vragen om eens duidelijk aan te geven welke investeringen er niet komen, als de tarieven niet stijgen. Dan kunnen wij als klanten bepalen of we dat erg vinden.''

Luchtvaartmaatschappijen menen dat de bagageafhandeling op Schiphol te traag verloopt. Ten dele is de luchthaven daarvoor verantwoordelijk. Allard: ,,Ze zoeken wel een oplossing, maar het duurt te lang.'' Verder meent hij: ,,Ik vind Schiphol niet bijzonder kosten-effectief. Men zou best meer stappen mogen doen.'' Hij noemt de nieuwe terminals die de luchthaven de afgelopen jaren bouwde 'magnifieke bouwwerken' en vindt de voorzieningen ,,soms goud-gerand''. Een prettig verblijf voor de reiziger is aardig, zegt Allard, maar de verhoudingen zijn zoek: ,,Passagiers moeten eerst rond enorme winkeleilanden lopen voordat ze bij hun gate arriveren.''

Vervoerseconoom Hugo Roos van de Erasmusuniversiteit vindt het vreemd dat de tarieven omhoog moeten omdat Schiphol wil investeren. ,,Je doet een investering omdat je denkt dat je de kosten daarvan terug kunt verdienen omdat je aantrekkelijker bent geworden. Maar Schiphol heeft dat niet begrepen, omdat de luchthaven te veel opereert als een partij die aan anderen de voorwaarden kan opleggen.''

De Stichting Economisch Onderzoek stelde ruim een jaar geleden een rapport op over de tarieven: ,,Alle kosten samen genomen, behoort Schiphol zeker niet tot de duurste luchthavens van de onderzochte zes.'' Schiphol werd vergeleken met Frankfurt, London Heathrow en Gatwick, Parijs Charles de Gaulle en Orly. Frankfurt kwam uit de studie als goedkoper, Londen en Parijs zijn aanzienlijk duurder. Verder bleken de kosten op Schiphol de laatste jaren sterk gestegen; het sterkst van alle onderzochte vliegvelden.

Roos vindt dat Schiphol zich te veel beschouwt als een grote luchthaven in Europa. Het is weliswaar nummer vier in grootte, maar de economische kracht van Londen, Parijs en Frankfurt is veel groter -zie de hogere prijzen van onroerend goed aldaar. Passagiers zijn bereid meer te betalen voor die bestemmingen en dus kunnen luchtvaartmaatschappijen er meer verdienen, zegt Roos. ,,Er is geen stad in Europa die zo'n grote luchthaven heeft in verhouding tot de omvang van de regionale economie als Amsterdam.'' Dus kan Schiphol zijn klanten geen hoge tarieven voorschrijven, zegt de vervoerseconoom, en moet de luchthaven vooral haar belangrijkste klant, KLM, koesteren.