VOORUITBLIK | Opkomst in Irak belangrijker dan uitslag

AMSTERDAM - Bij de Iraakse verkiezingen wordt het Nederlandse systeem van evenredige vertegenwoordiging toegepast en dus niet het districtenstelsel.

Een nadeel van evenredige vertegenwoordiging is dat het veilige gebieden, zoals het Koerdische noorden en delen van het sji'itische zuiden, bevoordeelt boven gevaarlijke regio's, waar mensen niet durven te stemmen. Maar een districtenstelsel zou riskant zijn voor kandidaten, die bij hun campagnes in hun district een prooi voor terroristen zouden zijn. Ook zouden bij een districtenstelsel stam- en clanbelangen een stuurloos parlement vol onafhankelijken opleveren. Bij evenredige vertegenwoordiging lukt het niet om via clanloyaliteit het parlement te halen, daarvoor ligt de kiesdeler te hoog.

Premier Allawi zou voor een daverende verrassing kunnen zorgen, als hij wint van de Verenigde Iraakse Coalitie, waarin twee sterke sjiitische partijen samenwerken, Dawa en SCIRI. De leiders van die partijen zijn Ibrahim Jaafari en Abd Al-Aziz Hakim, opvolger van zijn broer Mohammed, die in 2003 omkwam bij een aanslag in Najaf. Volgens peilingen ligt Allawi niet heel erg achter. Allawi, sinds juni interimpremier, heeft indruk gemaakt door krachtig optreden, zowel tegen de jonge sjiitische geestelijke Moktada Sadr als soennitische extremisten.

Allawi is sjiiet maar heeft goede contacten met soennieten, voormalige legerofficieren en aanhangers van Saddams Baathpartij, die in conflict zijn geraakt met de dictator. Ook Allawi (60) was in zijn jonge jaren lid van de Baathpartij. Begin jaren zeventig botste hij met Saddam. In 1978 pleegde de Iraakse geheime dienst een aanslag op hem in Londen. Tien jaar geleden richtte hij met Britse en Amerikaanse steun het Iraaks Nationaal Akkoord (INA) op. INA is een van de partijen binnen Allawi's Iraakse Lijst.

Het is onduidelijk of groot-ajatollah Ali Sistani, de man achter de schermen in Irak, heeft opgeroepen tot steun aan de sjiitische Verenigde Iraakse Coalitie.

De geestelijke wil dat de Irakezen gaan stemmen om zo hun volksvertegenwoordigers in staat te stellen de islam te verdedigen. Maar hij zegt niet, dat Allawi dat niet zou kunnen.

De Irakezen kiezen 275 parlementsleden. Er zijn bijna evenveel partijen maar die hebben hun krachten gebundeld in 33 lijsten. In het Koerdische noorden hebben twee partijen, die tien jaar geleden nog oorlog met elkaar voerden, een gezamenlijke lijst gevormd, de KDP van Massoed Barzani en de PUK van Jalaal Talabani.

Het parlement en de nieuwe regering moeten zorgen voor een nieuwe grondwet. In oktober beslist de bevolking daarover in een referendum. In december wordt een nieuw parlement gekozen.

Belangrijker dan de uitslag is de opkomst. Een massale opkomst zou een klap voor de terroristen zijn, die de mensen zo bang willen maken, dat ze niet durven te stemmen. In soennitische gebieden lijkt dat te zijn gelukt. Bagdad heeft een gemengde bevolking. Volgens peilingen zou tweederde van de inwoners willen stemmen maar journalisten treffen veel mensen, die thuis zullen blijven.

De officiële uitslag zal over een week bekend zijn maar een paar uren na sluiting van de stemkantoren is de tendens wel bekend. De Irakezen kiezen ook provinciale raden en in het Koerdische, autonome noorden een regioraad.