VOORUITBLIK | Een labyrint in een donkere kamer gaat val Srebrenica symboliseren

Ooit moet de accufabriek in Potocari, waar het hoofdkwartier van Dutchbat gelegen was, een groot herdenkingscentrum worden met 'één simpele boodschap': ,,Duidelijk maken dat we willen dat Srebrenica nergens ter wereld ooit wordt herhaald'', aldus Mersed Smajlovic.

Voorlopig zijn de ogen van de directeur van wat officieel heet 'Stichting Srebrenica-Potocari Herdenkingscentrum en Begraafplaats' echter op de kortere termijn gericht. Op 11 juli is het 10 jaar geleden dat het stadje -officieel een door de VN beveiligd gebied- in handen viel van de Bosnische Serviërs. In de dagen daarop werden duizenden (moslim-)mannen en jongens vermoord.

De herdenking dit jaar moet een bijzonder karakter krijgen. ,,Het belangrijkste is dat we zo'n 700 tot 1000 doden zullen begraven.'' Tien jaar na dato zijn ze eindelijk geïdentificeerd en zullen ze een laatste rustplaats krijgen op de begraafplaats van Potocari, waar op dit moment 1327 mensen begraven liggen.

,,In het mortuarium van Tuzla liggen nog altijd 6000 zakken met stoffelijke resten'', aldus Smajlovic. Die van een naam voorzien, is een moeizaam proces. ,,Laatst is een man geïdentificeerd van wie botten zijn gevonden die over een gebied van 30 kilometer waren verspreid. Het laat zien dat er met doden is gesleept.''

Maar ook degenen die nog altijd als 'vermist' te boek staan, zullen worden herdacht. Momenteel wordt hard gewerkt aan de bouw van een muur, waarin de namen zullen worden gegraveerd van alle ongeveer 8000 mensen voor wie de aanval van de Bosnische Serviërs fataal werd. Op 11 juli zal dit monument worden onthuld, net als een eerste deel van wat over een aantal jaar dat grote herdenkingscentrum moet worden. ,,We zijn bezig met het inrichten van wat we de 'zwarte kamer' noemen. De bezoeker krijgt er films te zien van wat er in die dagen is gebeurd en voorwerpen die aangetroffen zijn bij slachtoffers die in massagraven zijn gevonden.''

Een duidelijke weg krijgt de bezoeker niet gewezen, de 'kamer' is ingericht als labyrint. ,,Dat symboliseert een lastige, moeilijk weg, maar biedt tegelijk een uitgang, dus hoop'', aldus Smajlovic, die deze week samen met drie collega's op uitnodiging van het IKV en Herinneringscentrum Kamp Westerbork in Nederland was. Van diverse kanten is de delegatie uit Srebrenica -die behalve Westerbork ook (ondermeer) Kamp Vught en Amersfoort bezocht- hulp aangeboden, financieel, maar ook in de vorm van training en uitwisselen van ervaringen.

Smajlovic verwacht dat zo'n 50000 mensen op 11 juli hun opwachting zullen maken in Srebrenica, dat overigens nog steeds door een meerderheid van Serviërs -deels zelf vluchteling van elders- wordt bewoond. Bij eerdere herdenkingen waren veel beveiligingsmensen op de been gebracht. De Bosniër is echter opmerkelijk resoluut als hem wordt gevraagd of hij vóór of op die dag moeilijkheden van die kant verwacht. ,,Nee. Er zijn geen problemen geweest en die zullen er ook niet komen.''

Het comité dat de herdenking organiseert en waarvan Smajlovic eveneens deel uitmaakt, zal ook buitenlandse gasten uitnodigen, ook uit Nederland. Maar op de vraag wie dat zullen zijn, wil hij nog geen antwoord geven. ,,Daarvoor is het nog te vroeg.''