VOORUITBLIK | Het kiesstelsel van minister De Graaf

In het plan van minister De Graaf (D66) voor bestuurlijke vernieuwing krijgt iedere burger bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer twee stemmen. Die verandering moet ingaan bij de eerstkomende parlementsverkiezingen, normaal gesproken in het voorjaar van 2007.

Eén stem gaat naar de landelijke lijst van een politieke partij. De stemmen op de landelijke lijsten bepalen de krachtsverhoudingen tussen de fracties. Dat gaat volgens de bestaande evenredige vertegenwoordiging:

heb je zoveel procent van de stemmen, dan krijg je ook zoveel procent van de zetels.

Met een tweede stem op een districtskandidaat kan de kiezer de personele samenstelling van kamerfracties bovendien beïnvloeden. Elke regiokandidaat die minstens de helft haalt van de landelijke kiesdeler (het aantal uitgebrachte stemmen gedeeld door het aantal zetels) krijgt een plek in de Kamer. Daarbij kan het gebeuren dat een regionale kandidaat een partijgenoot verdringt, die op de landelijke lijst stond. Een kiezer kan landelijk op de ene partij stemmen, en regionaal op een kandidaat van een andere partij.

In totaal zijn er maximaal 75 regionale zetels te vergeven, verdeeld over 20 districten. Afhankelijk van het aantal inwoners is een district goed voor twee tot vijf kandidaten. Er zijn acht provincies die op zichzelf een district vormen: Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Flevoland, Utrecht, Zeeland en Limburg. De andere provincies zijn opgeknipt in kleinere delen.

De Graaf verwacht dat kamerleden die niet in het kielzog van de landelijke lijsttrekker de Kamer binnenkomen, voor de kiezers beter herkenbaar zijn en zich onafhankelijker zullen opstellen, zowel in de eigen fractie als tegenover het kabinet.

In zijn oorspronkelijke plan mocht een kandidaat niet tegelijkertijd op een landelijke en op een districtslijst staan. De Graaf wilde op die manier voorkomen dat kandidaten die het via de landelijke lijst niet haalden via de achterdeur van de regionale lijst toch een zetel zouden krijgen. Op aandringen van de coalitiefracties van het CDA en de VVD heeft De Graaf in zijn voorstel dat verbod op dubbele kandidaatstelling geschrapt.