Voor de bulldozer uit spitten naar erfgoed

De Nederlandse bodemschatten zijn een stuk veiliger. Tenminste, als de Tweede Kamer maandag akkoord gaat met de nieuwe archeologiewet.

DEN HAAG - Voor het bouwverkeer komt aanrijden, moet straks eerst worden onderzocht of er geen belangrijk archeologisch erfgoed onder de grond zit. Elf jaar geleden al ondertekende Nederland het Verdrag van Malta, waarin dit werd afgesproken. Nu is het dan zover. Niets ten nadele van haar voorgangers, zegt staatssecretaris Medy van der Laan van cultuur. Zoiets regelen kost gewoon tijd.

Van der Laan: ,,Ja. Eén van mijn eerste werkbezoeken was aan Leidsche Rijn (een grote Vinex-wijk bij Utrecht). Daar zijn een schip en andere resten uit de Romeinse tijd gevonden, zoals de overblijfselen van een houten toren. Al dat hout is verdwenen, er zijn alleen nog verkleuringen in de grond te zien. Zo kwetsbaar is het. Daarom moeten we er goed op passen. Nieuwe wijken doen er vaak jaren over om een eigen cultuur te ontwikkelen. Op deze manier krijgen ze die gratis en voor niets.''

Zie Leidsche Rijn: archeologen hoeven kennelijk ook nu al niet met de stofkam voor de bulldozers uit te rennen.

,,Verschillende gemeenten doen het heel goed. En ook bij de aanleg van de HSL en de Betuwelijn is heel zorgvuldig archeologisch vooronderzoek gedaan. De archeologiewet moet andere gemeenten stimuleren het net zo goed te doen. Zo niet, dan gaat dat ze geld kosten. Als je het archeologisch onderzoek helemaal aan het begin doet, tegelijk met bijvoorbeeld de milieu-effectrapportage, dan kost het gemeenten en projectontwikkelaars geen extra tijd en ook niet veel geld.''

Tenzij je iets vindt.

,,We hebben een regeling gemaakt voor excessieve kosten, naar draagkracht van de gemeente. Kost het blootleggen en opgraven meer dan vijf euro per inwoner van de gemeente, dan springt het rijk bij. Voor een stad als Amsterdam betekent dit dat de grens bij zo'n drie miljoen euro ligt: een heel laag bedrag op de gemeentebegroting. Gemeenten kunnen bovendien reserveringen maken, want grote bouwprojecten plannen ze jaren in het vooruit.''

U maakt het mogelijk dat commerciële bedrijven het spitwerk doen, en niet alleen meer overheden en universiteiten. Dat gaat straks vast van snel, snel, snel.

,,In de praktijk bestaan die commerciële bedrijven allang. Gemeenten moeten toezien op wat we doen, en de Rijksinspectie voor de Archeologie ook. Dat hebben we een half jaar geleden bij de hand gehad bij de aanleg van een weg in het noorden van het land, daar gebeurde het niet goed. Daar ben ik dan persoonlijk bij betrokken. Zonodig kunnen we een bouwproject stilleggen. De archeologische sector is trouwens klein. Als een bedrijf slecht werk levert, is dat binnen de kortste keren bekend.''

Onderzoeken en opgraven is één ding, het tonen aan de bevolking weer iets heel anders. Daarover regelt u niets.

,,Daar heb je het Verdrag van Malta niet voor nodig. Maar deze wet zal het laten zien van archeologische vondsten zeker stimuleren. Zo zijn ze een inspiratiebron voor stedenbouwkundigen, die de vroegere bebouwing zichtbaar maken in de bestrating. Sommige dingen zullen inderdaad in depots verdwijnen, voor wetenschappers. Vernietigen kan in principe ook, als het niet belangrijk genoeg is om te bewaren. Dan hebben we wel alle informatie erover opgeslagen.''