Dam tegen opdringende Polen

Polen verdringen Nederlanders van de arbeidsmarkt. In de land- en tuinbouw is dit pijnlijk duidelijk geworden. De Raad voor werk en inkomen wil met de inzet van uitkeringsgerechtigden een dam opwerpen.

DEN HAAG - Eigenlijk is Jan van Zijl, voorzitter van de Raad voor werk en inkomen (RWI), de Polen dankbaar die nu massaal met een tewerkstellingsvergunning of via andere constructies in Nederland aan de slag zijn. Ze hebben een diepgeworteld probleem en de kwetsbaarheid van de samenleving blootgelegd.

,,Het maakt pijnlijk duidelijk dat in de jaren negentig toen het economisch goed ging we -en als oud-kamerlid steek ik de hand in eigen boezem- de zaak hebben laten versloffen. Er was zogenaamd geen werkloosheid terwijl we honderdduizenden in de bakken hadden bij de sociale diensten. We hebben ons zelf toen te hard op de borst geklopt.''

Hij is geschrokken over de omvang. Terwijl de grens grotendeels nog gesloten is voor Oost-Europese werknemers uit de nieuwe EU-landen, verdringen de Polen nu al Nederlanders van de arbeidsmarkt. Het probleem is ,,zeer ernstig'', zo blijkt ook uit nog niet gepubliceerd onderzoek van zijn RWI.

Het door het Centraal Planbureau voorspelde aantal van tienduizend Oost-Europeanen die na de toetreding van hun landen tot de EU, in Nederland zouden komen werken, is dik overschreden. ,,Je zag het al; overal rijden Poolse auto's rond en dat zijn geen toeristen. Achtduizend vallen niet op, maar 25000 wel en het zijn er nog aanzienlijk meer'', observeert Van Zijl.

Ook hij had dit niet verwacht en als ,,een halve bekeerling'' hoort hij zichzelf nu ook pleiten voor maatregelen om voor de korte termijn de arbeidsmarkt te beschermen. Maar hij gelooft niet in het op slot doen van de deur, want er is al vrij verkeer van diensten en daar weten de Polen van te profiteren. Langer dan twee of drie jaar zijn beperkingen voor personenverkeer uit de nieuwe lidstaten volgens hem niet vol te houden, ,,dan moeten we de eigen zaak beter op orde hebben''.

Op orde houdt volgens de RWI-voorzitter in dat er voldoende krachten uit Nederland zelf zijn om vacatures te vervullen. Mensen in de bijstand moeten met hulp van de gemeenten en de tacheringsbureaus de hardwerkende en gemotiveerde Polen gezonde concurrentie gaan aandoen. Hij benadrukt dat hij niet de man is van eigen volk eerst. ,,Maar het kan toch niet zo zijn dat er onder die tienduizenden mensen met een uitkering nog geen vierhonderd gevonden kunnen worden om seizoenswerk in de land- en tuinbouw te doen en de rest van de 17000 vacatures gaat naar Polen? Er is een sociaal probleem in Polen (een zeer hoge werkloosheid), maar ook in Den Haag en andere steden.''

Het raakt aan ,,de veel bredere kwestie'', waarvoor eerder minister De Geus van sociale zaken de noodklok luidde. Er dreigt een groep van twee miljoen kanslozen te ontstaan die maar heel moeilijk aan het werk zullen komen. ,,In vergelijking met de buurlanden is de kwaliteit van het vmbo al niet erg hoog en binnen dat bescheiden niveau kennen we ook nog de meeste uitvallers van de EU. We bungelen achteraan op plaats 23. Landen als Polen, Tsjechië en Slowakije bezetten de eerste zes plaatsen. Zie daar het probleem'', schetst de RWI-voorzitter.

Volgens Van Zijl is het vijf voor twaalf. Scholing, activeren en niet vrijblijvend aanspreken zijn de recepten om de kwetsbare groepen onder wie veel allochtonen, uit de desastreuze cirkel te halen, meent hij. Gemeenten, die sinds anderhalf jaar verantwoordelijk zijn om mensen uit de bijstand aan werk te helpen, moeten daarbij niet schromen om druk uit te oefenen. Met onder andere gerichte loonkostensubsidies, desnoods tijdelijk en onder voorwaarden werken onder het minimumloon en gereserveerde functies voor laaggeschoolden in de publieke sector moet dat volgens hem lukken.

Er zijn nu kansen omdat gemeenten meer dan ooit de urgentie beseffen, meent de RWI-voorzitter. ,,We weten nu ook dat als de economie aantrekt en vermeende krapte ontstaat op de arbeidsmarkt de lonen en dus de arbeidskosten stijgen, waardoor we ons zelf de markt uit prijzen.''