Weinig keus voor Turkije: het is slikken en EU-regels uitvoeren

Turkije krijgt al meteen zware klussen op zijn bordje als het zich gaat aanpassen aan de Europese Unie. Mensenrechten en het uitbannen van martelingen staan hoog op de agenda.

De Europese Commissie verkent nu de obstakels op de weg naar het Turkse EU-lidmaatschap. Over een maand of tien wordt dan de agenda vastgesteld van wat in EU-jargon 'onderhandelingen' wordt genoemd. ,,Onderhandelingen is eigenlijk een verkeerd woord, want er valt nauwelijks iets te onderhandelen“, zegt een hoge ambtenaar van de Europese Commissie die er nauw bij betrokken is. ,,Turkije moet het hele Europese stelsel gewoon overnemen. Daar valt niet over te discussiëren.“ Hoogstens valt er te praten over een overgangstermijn, bijvoorbeeld als invoering van nieuwe regels erg duur is.

Voor de rest is het gewoon slikken en uitvoeren, tien tot vijftien jaar lang. Alle 25 lidstaten kijken nauwlettend toe, vooral de landen die wantrouwend staan tegenover het nieuwe kandidaat-lid. Bij elke stap zullen de 25 tot een unaniem oordeel moeten komen.

Het hele EU-stelsel is voor het gemak in 35 'hoofdstukken' verdeeld, van onderwijs tot landbouw, van milieu tot grensbewaking. De opening van elk hoofdstuk vereist unanimiteit van de leden, de sluiting ervan ook. Bovendien zullen de EU-leden aan het eind nog eens een totaaloordeel moeten geven. Opgeteld zijn dat 71 examens voor Turkije.

Mensenrechten, gelijkberechtiging van religies en de uitbanning van martelingen staan hoog op de agenda. Juist wantoestanden op die terreinen maken de Europeanen kopschuw van Turkije.

,,We willen makkelijke en moeilijke onderwerpen afwisselen“, zegt de Commissie-ambtenaar. ,,Dat hebben we geleerd van de vorige uitbreidingsronde. In 1998 deden we al het makkelijke eerst, maar dat pakte verkeerd uit. De kandidaat-leden dachten dat de toetreding een makkie was. Maar op het eind lag er een prop van problemen te wachten die we voor ons uit hadden geschoven.“

Om er een beetje in te komen, zouden de onderhandelingen kunnen beginnen met onderwijs of wetenschap, want daarover heeft de EU amper iets te zeggen. Daarnaast kan een stevige kluif als de publieke aanbesteding van overheidsopdrachten iedereen wakker houden.

Hoe snel het gaat is onvoorspelbaar. ,,Minstens 95 procent van het werk moet in het land zelf gebeuren. De snelheid van de onderhandelingen hangt af van het land zelf.“