Gezamenlijke kandidaat-formateur wekt de schijn van duidelijkheid

De discussie over een rechtstreeks door de kiezer gekozen formateur is nog maar nauwelijks begonnen, of VVD-fractievoorzitter Van Aartsen gaat, in zijn voorliefde voor de zittende coalitie, al weer verder: gisteren riep hij in deze krant CDA, D66 en zijn eigen VVD op al vóór de verkiezingen van 2007 gezamenlijk een beoogd formateur voor te dragen. Namen wilde hij niet noemen, maar de drie partijen zouden volgens dit scenario de huidige premier Balkenende als kandidaat naar voren kunnen schuiven. De linkse oppositie zou in zijn ogen een alternatieve naam moeten presenteren.

Het is niet ongebruikelijk dat partijen hun voorkeur voor een coalitie uitspreken. Bij de laatste verkiezingen gaf het CDA van Balkenende ook vooraf aan dat het in ieder geval met de VVD verder wilde regeren. Maar een gezamenlijke kandidaat-formateur, en dus ook kandidaat-premier, is nieuw.

Het idee van Van Aartsen oogt op het eerste gezicht sympathiek. De kiezer weet wie hij in het Catshuis stemt. Hij gaat echter voorbij aan het feit dat Nederland traditioneel een land van politieke minderheden is, die afhankelijk van de verkiezingsuitslag in wisselende samenstelling een verbond moeten zoeken met andere minderheden.

Dat in de huidige coalitie zich een voorkeur aftekent voor voortzetting van de combinatie is prima. Laat de kiezer zich maar uitspreken of hij de drie partijen daarvoor de ruimte wil geven door op CDA, VVD of D66 te stemmen. En het is hun goed recht om zich eventueel vooraf al uit te spreken over de beoogde formateur -al is die kans klein, getuige de eerste negatieve reacties in CDA-kring. Maar dit tot algemene regel verheffen, biedt slechts een schijnduidelijkheid.

Van Aartsen laat zich kennelijk vooral leiden door zijn wens de Nederlandse politiek overzichtelijker te maken door het in te delen in een links en een rechts blok. Het zou zijn partij geen windeieren leggen. Het CDA zou zich immers vrijwel gedwongen weten zich permanent aan de rechterzijde op te houden, terwijl de PvdA daar tegenover in het linkse kamp moet blijven -de rol van D66 is helemaal uitgespeeld. Niet alleen een paarse combinatie, maar ook een CDA-PvdA-combinatie zou dan uit den boze zijn.

Zo lijkt de door Van Aartsen bepleite duidelijkheid richting kiezer, vooral bedoeld om de toekomst van deze coalitie zeker te stellen. Dat mag, maar zeg dat dan en wek geen valse verwachtingen.