In Europa staat de mens voorop

Het mooie is dat de Europese Grondwet 'Grondwet' wordt genoemd. Het betekent dat wij, uitgaand van een gezamenlijk lot, afkoersen op een Europees burgerschap.

Een van de grote vragen waarmee de EU worstelt, is het vinden van een balans tussen eenheid en verscheidenheid. Het is een brandende maatschappelijke vraag, ook op nationaal niveau. Het motto van de EU: ,,In verscheidenheid verenigd'', beantwoordt niet alle vragen, maar zegt wel iets over de vraag waar we heen willen.

De Grondwet spreekt verder op een unieke manier van een gemeenschappelijke lotsbestemming. Het actief vormgeven aan die gemeenschappelijke lotsbestemming heeft het karakter van een gemeenschappelijk streven.

De huidige tekst corrigeert het ontwerp door te verwijzen naar de zwarte bladzijden uit Europa's geschiedenis. De Grondwet erkent de onvolmaaktheden, maar houdt tegelijkertijd idealen levend van beschaving, welvaart en vooruitgang. Het is belangrijk dat de Grondwet hierbij impliciet de tijdsdimensie aanspreekt. Meer dan ooit is in de huidige postmoderne tijd de historische ervaring van belang. De politieke en menselijke strevingen worden in een doorlopende lijn van verleden en toekomst geplaatst. De Grondwet verwijst ook naar onze verantwoordelijkheden jegens toekomstige generaties.

In het begin komen tweemaal kinderen aan bod. Datzelfde geldt voor man-vrouw-verhoudingen. Mensen met een handicap, personen behorende tot een minderheid, en de meest kwetsbaren en de meest behoeftigen hebben ook een plaats. Wat later in de tekst worden ouderen apart genoemd. Het is belangwekkend dat de Grondwet de mens niet louter als abstractie beschouwt.

De Grondwet kiest voor een sociale markteconomie. Voor het karakter van Europa en de positie ten opzichte van de Verenigde Staten en de opkomende economieën in Azië is dit van groot belang. De Grondwet spreekt over de duurzame ontwikkeling van Europa en zet in op concurrentievermogen gekoppeld aan volledige werkgelegenheid en sociale vooruitgang. Dit alles is niet eenvoudig te realiseren, maar de oriëntatie is duidelijk. Ook de verantwoordelijkheid van de EU voor de natuurlijke omgeving wordt beseft.

De beginselen van rechtsstaat en democratie, de pijlers waarop ook de nationale staten berusten, worden uitdrukkelijk genoemd als kader voor het politieke handelen. Ook 21ste-eeuwse verwoordingen ervan, zoals 'transparantie' en 'dialoog', zijn in de tekst neergelegd. De Europese Grondwet bevat bindende grondrechten van de burger ten opzichte van de EU. Hij plaatst deze rechten in het licht van de waarden die daarvan de basis zijn: waardigheid, vrijheden, gelijkheid, solidariteit, burgerschap en rechtspleging. Zo onderscheidt hij zich kwalitatief van andere verdragen en van Grondwetten van nationale staten.

De Grondwet roept in herinnering dat het recht is ingebed in een bredere cultuur. Hij verwijst daarbij naar de culturele, religieuze en humanistische tradities van Europa en wijst op de betekenis van deze tradities voor de ontwikkeling van onze ideeën over recht. Daarmee geeft de Grondwet blijk van het besef dat het recht een culturele inbedding heeft. Ook de verwijzing naar cultuur, kennis en maatschappelijke vooruitgang geeft blijk van de eigen positie van de samenleving in relatie tot de overheid en de wisselwerking tussen overheid en samenleving.

De Grondwet geeft op uiteenlopende plaatsen aan dat de Europese overheid er is voor de mens. Dit doet hij door te spreken over het goed van al zijn bewoners. Later zegt hij zelfs dat de Unie in haar optreden de mens centraal stelt.

Een uitdrukkelijke verwijzing naar God is niet opgenomen. Daarover heeft wel op het hoogste politieke niveau discussie plaatsgevonden. Ook maatschappelijk is hierover enige discussie ontstaan. Het is te begrijpen dat vooral hier een gevoelig punt ligt. Ik denk dat zo'n verwijzing voor iedereen betekenis kan hebben in de zin dat zoiets de voorlopigheid uitdrukt van het overheidsgezag en van het door mensen gemaakte recht. In elk geval is het van belang dat de discussie hierover zo breed gevoerd is.

De mens is het hart van de Europese Grondwet. Dit biedt richting en inspiratie. Het is een soort mission statement en een corporate identity voor het Europese publieke domein. Juist in een wereld van grote verandering op allerlei concrete punten, is het goed een idee te ontwikkelen waarvoor wij staan en waarheen wij gaan. Zonder Europese Grondwet vervaagt dit alles tot een richtingloos en diffuus geheel.

Intuïtie en politieke zin hebben aan hun ontstaan bijgedragen. In de uiteindelijke formulering hebben ongetwijfeld heel praktische politieke processen een rol gespeeld. Zij resulteren samen in een fundamenteel positief perspectief dat van blijvend belang zal zijn en daarom onze steun verdient.