Kikker en Max leken op elkaar

Dit voorjaar zou 'Kikker in de Wind' uitkomen. Maar Max Velthuijs heeft zijn dertiende prentenboek over de wereldberoemde kikker -zijn alter ego- niet meer kunnen afmaken. Dinsdag overleed hij na een kort ziekbed aan longkanker. De tekenaar Max Velthuijs werd 81 jaar.

In 1997 kondigde Max Velthuijs aan dat hij wilde stoppen met zijn succesvolle Kikkerboeken. Na zeven boeken vond de schrijver en tekenaar het welletjes, omdat hij zo 'vastgepind' werd op die groene kikker met gestreepte zwembroek en zijn omgeving.

Als hij ook maar iets aan het landschap veranderde, kreeg hij direct commentaar van de kinderen, verzuchtte hij. Maar niet lang daarna verscheen nummer acht in de kikkerserie. Velthuijs was toch weer gezwicht, niet alleen voor zijn lezers (,,Ik kreeg brieven van hele schoolklassen'') en zijn uitgever, maar ook voor de door hem geschapen dieren zelf. ,,Kikker, Haas, Eend en Varkentje hebben zich zo gehuisvest in mijn hoofd, dat ik ze moeilijk kwijt raak. Ik kan wel zeggen: 'Vort, hoepel op, ga buiten spelen', maar dat lukt niet.''

Max Velthuijs was een laatbloeier. Toen hij in de jaren zestig met het illustreren van prentenboeken begon, had hij al een succesvolle carrière achter de rug als grafisch ontwerper in de reclamewereld. Voor een uitgever maakte hij af en toe folders en omslagen van boeken. Toen deze hem vroeg ook eens een versjesbundel te illustreren, viel het kwartje. ,,Ik wist: dit is het voor mij. Het gaf me de vrijheid dingen te doen die ik in de reclamewereld nooit kon doen'', vertelde Velthuijs twee jaar geleden in Trouw. Zijn debuut, 'De jongen met de vis', bleef nagenoeg onopgemerkt. Pas in 1989, hij was al 66, brak Velthuijs door met 'Kikker is verliefd'. Tot zijn verbazing was er ook in het buitenland belangstelling voor zijn boeken. In zijn laatste interview (in NRC Handelsblad), afgelopen september zei hij daarover: ,,Ik dacht een typisch Hollandse kikker te hebben getekend. Maar in elk land komt hij voor. Hij heeft altijd betekenis. Iets van vriendschap of liefde.''

De boeken van Velthuijs zijn in dertig landen uitgegeven. Alleen al in Nederland werden er 750000 exemplaren verkocht. Zelf relativeerde de schrijver zijn succes door te verwijzen naar landen als Duitsland en Zwitserland, waar zijn boeken minder goed lopen. Zwitsers en Duitsers hebben volgens Velthuijs een voorkeur voor 'lieve, sentimentele verhalen'. Het Zwitserse Nord-Süd Verlag wilde 'Kikker is verliefd' niet eens uitgeven, omdat het niet geschikt zou zijn voor jonge kinderen. Kikker kampt met overweldigende gevoelens: hij heeft het warm, dan weer koud, zijn hart klopt sneller dan ooit. Haas weet wat hem mankeert: Kikker is verliefd!

In Trouw noemde een recensent Velthuijs ooit de 'meestermoralist', omdat al zijn verhalen een boodschap uitdragen: eerlijkheid, tevredenheid of behulpzaamheid. Maar volgens de schrijver was hij daar nooit bewust op uit. Zo wordt 'Kikker en het vogeltje' vaak op begrafenissen van kinderen voorgelezen. In dit boek gaat het over een dood vogeltje. De andere dieren spelen begrafenisje en gaan daarna weer gewoon verder spelen. Velthuijs: ,,Mensen hebben dat opgevat als: treur, maar treur niet te lang, want het leven gaat door. Maar voor mij was het een gewoon verhaaltje over een dood vogeltje.'' Wel was zijn eigen gemoedstoestand soms van invloed op het ontstaan van een boek. Zo schreef hij 'Kikker is bedroefd' (2003) nadat zijn tweede huwelijk op de klippen was gelopen.

Velthuijs' werk is bekroond met gouden en zilveren penselen en griffels. Afgelopen september reisde hij naar Kaapstad om als tweede Nederlander de Hans Christian Andersenprijs in ontvangst te nemen, zeg maar de Nobelprijs voor kinderboekenschrijvers. Alleen Annie M.G. Schmidt ging hem voor. In nog geen vijftien jaar klom Kikker naar de top van de kinderliteratuur.

Kikker was het alter ego van Max Velthuijs, zegt zijn uitgever Leopold. ,,Een even sympathieke als naïeve optimist.'' Velthuijs bleef altijd geloven in een betere wereld. Daar was hij heel naïef in, erkende hij ooit. ,,Maar zonder goedgelovigheid had ik Kikker niet kunnen maken.''

Ook uiterlijk leken Kikker en zijn schepper wel wat op elkaar. Kikker is Max, Max is Kikker, constateert zijn biograaf Joke Linders.