Mormonen krijgen nieuwe bijbel

De mormonen hebben óók een nieuwe bijbelvertaling. Het Boek van Mormon en latere openbaringen zijn opnieuw vertaald in het Nederlands. De woordkeus ligt in mormoonse kring minder gevoelig dan de NBV bij de protestanten.

'Stupéfait' was ze toen ze door de kerkleiding gevraagd werd een vertaling van de mormoonse bijbel te maken. Ellen Hoppen (72), gepensioneerd docent Engels, vond het een eer: ,,Zulke keuzes worden door de hemelse Vader rechtstreeks aan onze leiding doorgegeven.''

Naast het Boek van Mormom (1830), Josephs Smith' aanvulling op de Bijbel, lagen ook zijn latere openbaringen Parel van Grote Waarde en Leer en Verbonden op haar te wachten. Ruim 1100 bladzijden. Van deze boeken zijn wereldwijd zeker 100 miljoen exemplaren gedrukt, in 91 talen.

Er bestond al wel een Nederlandse vertaling van de mormoonse 'trippelcombinatie', maar die stamde uit de late negentiende eeuw. En dan moest de nieuwe bundel ook nog worden voorzien van de zogenaamde 'Gids bij de Schriften', een boek vol leeswijzers, landkaarten en fotomateriaal.

Hoppen is er achttien jaar mee bezig geweest. Ze was niet in haar eentje; een team van meelezers en deskundigen van binnen de beweging controleerde haar werk, om 'grammaticale en leerstellige fouten' te voorkomen. Die helpers werkten in deeltijd en op vrijwillige basis. Hoppen was als enige in dienst van de kerk.

Ze is er niet voor opgeleid, maar ze doet al vertaalwerk voor 'haar' kerk sinds ze in 1964 lid werd. Vanuit haar tweetalige opvoeding bleek ze goed in staat de onophoudelijke stroom nieuwe voorschriften, lesboeken en tijdschriften uit de mormonenhoofdstad Salt Lake City (Utah, VS) te vertalen. Ook bij haar bijbelvertaalwerk was het hoofdkwartier nooit ver weg. Hoppen: ,,Mijn chef uit Salt Lake kwam een paar keer per jaar naar Nederland, om te checken of het goed ging.''

Het ging tenslotte om de 'kroonjuwelen' van de religieuze beweging. Het is één van de kernpunten van het mormoonse geloof dat de openbaringen in de Bijbel niet compleet zijn: de negentiende-eeuwse stichter John Smith vond op aanwijzing van de engel Moroni (Mormon) een aantal goudkleurige platen met 'ontbrekende geschiedenis': de kroniek van de Amerikaanse beschaving tussen 2200 voor Chr. en 420 na Chr. In die tekst, die Smith 'met goddelijke inspiratie' omzette in het Engels, zou ook een verslag zijn opgenomen van de zending van Christus op het Amerikaanse continent, na zijn hemelvaart.

Wetenschappers betwisten de authenticiteit van deze 'openbaringen'. Volgens hen gebruikte Smith zijn verbeeldingskracht om de joods-christelijke traditie te veramerikaniseren. Voor de vertaalster was deze kwestie niet aan de orde: ,,Twijfels had ik alleen vóór mijn toetreding tot de kerk.''

Met de al dan niet authentieke grondtekst heb je als mormoonse vertaler overigens niet van doen: die is niet meer op aarde. Volgens de overlevering heeft Smith de platen met 'hervormd Egyptische tekens' teruggegeven aan de engel via wie hij ze kreeg.

Hoppen moest dus vooral archaïsch Engels vervangen door modern Nederlands. Hoppen: ,,De Engelstalige boeken wemelen van de Hebreeuwse stijlfiguren. Die moesten hoe dan ook behouden blijven.'' De eigenaardige metaforen laten volgens Hoppen zien dat Smith niet zélf aan het schrijven was, maar woorden ontving. ,,'Een rivier van water' is voor ons vreemd, maar in bijbelse streken stonden rivieren regelmatig droog.''

Kritiek op de nieuwe vertaling, zoals in debatten die over de Nieuwe Bijbelvertaling werden gevoerd, zijn voor de mormonen moeilijk invoelbaar. Ze leven wel degelijk 'met het Woord', maar ze zitten volgens Ellen Hoppen 'anders in elkaar'. Hoppen: ,,Onze president is de profeet des Heren. Als hij doorkrijgt dat er een nieuwe vertaling moet komen, gaat niemand daar tegenin. Wie weet komt het nog.''