Het beeld van de groep bepaalt de kans op werk

De werkloosheid onder Marokkanen is vorig jaar sterk gestegen tot 22 procent. De slechte pers die zij als groep krijgen, speelt een belangrijke rol. Denkt Justus Veenman, hoogleraar economische sociologie in Rotterdam.

Allochtonen en de arbeidsmarkt, het blijft een heikel punt. Waarom is de kloof tussen allochtoon en autochtoon zo groot? Volgens Justus Veenman, die al jaren onderzoek doet naar etnische minderheden op de arbeidsmarkt, is het niet alleen een kwestie van scholing. Beeldvorming speelt ook een belangrijke rol.

,,Er leeft wel de vooronderstelling dat de selectie op de arbeidsmarkt rationeel is, maar dat is een misverstand. Personeelwervers zijn ook maar mensen. Zij kijken niet alleen naar individuele kwaliteiten, maar ook naar de groep waartoe een sollicitant behoort.''

,,Sinds begin jaren tachtig doen we onderzoek naar 'arbeidsprestatiebeelden'. Dat zijn grootschalige onderzoeken waarin werkgevers, anoniem, aangeven hoe groot hun bereidheid is om iemand uit een bepaalde groep in dienst te nemen. Dat onderzoek geeft door de jaren heen een consistent beeld: groepen die het meest op autochtonen lijken, scoren het beste. Marokkanen en Turken scoren niet goed.''

Maar Turken hebben het vorig jaar juist goed gedaan, onder hen daalde de werkloosheid.

,,De voorkeursvolgorde wordt beïnvloed door maatschappelijke gebeurtenissen. Zo scoorden Joegoslaven vroeger altijd heel hoog op de voorkeurlijstjes. Tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië zag je dat dat direct een negatieve invloed had. Andersom kunnen groepen in populariteit stijgen als er geen problemen zijn. Dat zag je het afgelopen decennium bij de Turken.''

,,Marokkanen worden juist minder gewaardeerd als werknemer. Dat komt door negatieve ervaringen van werkgevers, én door de negatieve beeldvorming. Het laatste heeft ook invloed op het eerste. Als Turken en Marokkanen allebei te laat terugkomen van vakantie, wordt dat vooral de Marokkaan aangerekend.''

Kun je de snel stijgende werkloosheid onder Marokkanen dus relateren aan negatieve berichtgeving?

,,Ja, dat denk ik wel. Marokkanen zijn vorig jaar uitermate slecht in het nieuws geweest. Dat werkt twee kanten op: de werkgevers weten het, maar de Marokkanen zélf ook. En daar gedragen ze zich naar. Sommigen door extra hun best te doen, anderen door zich juist af te keren. 'Ze willen me toch niet', denkt die groep, en zet zich vervolgens minder in. En dat bevestigt weer de ideeën van de werkgevers.''

,,Ik herken dat uit de jaren tachtig, toen Molukkers heel slecht bekendstonden. De werkloosheid in die groep liep op tot 40 procent. Ongekende cijfers! Destijds dacht men dat het nooit meer goed zou komen. Maar kijk nu: de werkloosheid is 4 procent, ze doen het uitstekend. Wat je daaruit leert is dat beeldvorming er echt toe doet, en veranderlijk is.''

Dus er is hoop?

,,Jawel, maar er is wel een zeer onaantrekkelijk proces gaande. De kloof wordt groter. Wat we nodig hebben, net als destijds met de Molukkers, zijn speciale arbeidsprojecten voor Marokkanen.''