Hoe correct is de corrector?

Voor 194000 leerlingen begint maandag het eindexamen. Trouw volgt negen leerlingen voor wie het erom spant. Halen ze het? Of kan hun leraar hen helpen door een fout goed te rekenen?

Op scholen gaat het spannende verhaal dat een docent van eindexamenklassen een aantal pagina's van nagekeken examens dichtplakte met lijm. Hij stuurde de dichtgeplakte examens door naar zijn tweede corrector en ja hoor, vijf dagen later kreeg hij ze keurig netjes, met net zoveel lijm, ongeopend weer terug.

De docent wilde hiermee aantonen dat de zogeheten tweede correctie vaak weinig of niets voorstelt. Voor docenten betekent dit dat ze betrekkelijk risicoloos kunnen sjoemelen: aan eindexamenleerlingen die dreigen te zakken, geven ze er stiekem wat puntjes bij. Onopgemerkt, want de tweede corrector corrigeert toch niet.

Examens worden altijd voor een tweede keer nagekeken door een docent van een andere school.

Trouw volgt de komende dagen negen eindexamenkandidaten van de openbare scholengemeenschap Stad en Esch, een school voor vmbo, havo en vwo in Meppel. Het zijn bijna allemaal kandidaten voor wie het erom spant: zullen ze het halen? Stel dat ze voor één vak net niet genoeg punten hebben, kan hun docent dan bij één vraagje een puntje extra geven?

Strikt genomen kan dit niet, zegt Ed Kremers, hoofd centrale examens havo/vwo van de Cito-groep. Hij wijst op de wettelijke examenregels, die voorschrijven dat alle (door de eigen docent) nagekeken examens worden doorgestuurd naar een andere school, waar ze door een vakdocent nog eens nagekeken worden. Elke school wordt door de Informatie Beheer Groep uit Groningen voor deze tweede correctie aan een andere school gekoppeld.

Voorts zijn er voor elke vraag zogeheten correctievoorschriften, die voorschrijven of en hoeveel punten de docent mag toekennen. Bij meerkeuzevragen kan een docent daar onmogelijk van afwijken, maar ook bij open vragen is er volgens Kremers bitter weinig ruimte.

,,Juist om te voorkomen dat deze eerste en tweede corrector ingewikkelde discussies krijgen, zijn de correctievoorschriften uiterst gedetailleerd. Een docent kan alleen onopgemerkt sjoemelen als de tweede corrector zijn werk niet goed zou doen.''

En dat is nou juist wel eens het geval, schrijft de onderwijsinspectie in haar laatste jaarverslag (zie

kader). Vooral op de havo en het vwo signaleert de inspectie dat tweede correctoren de examens soms slechts steekproefsgewijs of vluchtig nakijken. Fouten van de eerste corrector worden hierdoor niet tijdig ontdekt.

Docenten van middelbare scholen weten dit al jaren. Het verhaal van de dichtgeplakte pagina's is wellicht niet meer dan een mooi verhaal, maar het illustreert wel de onvrede van veel leerkrachten met de huidige manier van corrigeren.

,,Ik heb zelf een keer meegemaakt dat ik de envelop met mijn nagekeken examens ongeopend kreeg teruggestuurd'', vertelt Geert van der Burg, docent Nederlands op Dalton Voorburg in Voorburg.

VERVOLG OP PAGINA 2

Hoe correct is de corrector?

Eindexamens

VERVOLG VAN PAGINA 1

,,De tweede corrector had er niets mee gedaan. We hebben toen in de kolom waar hij per vraag zijn scores had moeten invullen, dezelfde scores ingevuld als de mijne. Vervolgens hebben we er een handtekening bij gezet.'' Als hij gewild had, zegt Van der Burg, had hij zijn eigen kandidaten kunnen bevoordelen.

Van der Burg erkent dat hij wel eens de neiging heeft gehad een leerling 'een handje te helpen'. Een leerling van wie je weet dat ie het kan, maar die kennelijk ineens geblokkeerd raakte. ,,Bij het nakijken zit je in je eentje achter je bureau, de verleiding kan groot zijn. Toch heeft de fatsoensridder in mij de overhand. Bovendien fungeert de tweede correctie als een dwingende politieagent op de achtergrond: je weet maar nooit of je wordt ontdekt.''

Hoeveel leerlingen door hun docenten worden bevoordeeld, of benadeeld, weet niemand. Geen eerste corrector zal openlijk toegeven dat hij zijn kandidaten 'helpt', want dan maakt hij zich schuldig aan fraude. In het jaar 2004 heeft de inspectie zes fraudegevallen ontdekt.

Lucas Neevens van Baal, natuurkundedocent aan het Dr. Aletta Jacobs College in Hoogezand (twee eindexamenklassen, havo en vwo), herinnert zich één dubieus geval uit de afgelopen zeven jaar. ,,Als tweede corrector vond ik dat de eerste corrector wat soepel nagekeken had. Hij verdedigde zich door op de moeilijke achtergrond en thuissituatie van deze leerling te wijzen. 'Dat argument zou ik bij mijn leerlingen nooit gebruiken', heb ik toen gezegd. Uiteindelijk was hij dit met me eens.''

Marianne Koekoek, docent Nederlands aan het Edison College in Apeldoorn (twee eindexamenklassen, havo en vwo), stuitte op zulke oneffenheden in de tijd dat de leerlingen voor Nederlands nog een opstel moesten schrijven. Tot het jaar 2001 moesten de leerlingen eerst een tekstverklaring (havo) of samenvatting (vwo) maken en daarna een opstel.

,,Voor het opstel was er geen tweede corrector, dus daar had je als docent alle ruimte. In die tijd is er geen leerling op Nederlands gezakt.''

Tijdens deze examens 'oude stijl' zei ze een keer tegen een eerste corrector dat zij, als tweede corrector, vond dat hij de tekstverklaringen of samenvattingen te gunstig had beoordeeld. Onverbloemd liet deze weten dat hij dit niet pikte. ,,'Als u het niet eens bent, verdisconteer ik dat wel met de cijfers voor het opstel', dreigde hij toen. Ik stond versteld hoe onethisch iemand kan zijn.''

Nu het opstel is vervallen, hebben docenten Nederlands geen ruimte meer voor oneerlijkheden, ervaart Koekoek. ,,Daarvoor zijn de correctievoorschriften te eenduidig, je kunt echt geen kant meer uit.''

Geert van der Burg schetst een minder rooskleurig beeld. Volgens hem gebeurt het vaak dat een tweede corrector het werk niet inkijkt. Verklaringen hiervoor heeft hij ook: juist in de examentijd is de werkdruk voor docenten hoog en de financiële vergoeding voor de tweede corrector is laag. Nakijken gebeurt vaak in de avonduren, omdat de docenten overdag, ook bij andere vakken, moeten surveilleren.

Minister Van der Hoeven (onderwijs) is al lang van deze klachten op de hoogte. Van der Burg deed haar vorige zomer een lumineuze oplossing aan de hand: draai de eerste en tweede correctie om. ,,De tweede corrector kijkt dan als eerste het werk na en moet met een scorevoorstel komen. Daarna moet de eigen leraar controleren of hij het met dit voorstel eens is. Zo maak je de eigen docent écht verantwoordelijk voor het werk van zijn kandidaten.''

Bijna tot zijn eigen verbazing liet Van der Hoeven hem schriftelijk weten zijn voorstel serieus te nemen. In december wees zij het echter van de hand - Van der Burg weet nog niet waarom. De gesignaleerde problemen hoopt de minister met enkele tegemoetkomingen te verzachten: zo komt de tweede correctie voor een deel van de vmbo'ers te vervallen en de scholen worden in staat gesteld betere, individuele vergoedingen te geven.

Deze tegemoetkomingen zullen niet kunnen voorkomen dat tweede correctoren het werk steeksproefsgewijs blijven nakijken. Docenten vertellen zonder gêne dat zij niet alle vragen van alle examens in de tweede correctie nauwkeurig onder de loep nemen.

,,Ik pak dan de bovenste twee en de onderste twee van de stapel en nog twee in het midden'', vertelt Marianne Koekoek. ,,Die kijk ik helemaal na. Als die scores goed overeenkomen met de mijne, doe ik de rest niet meer zo minutieus.'' Natuurlijk, haast Koekoek zich te zeggen, kun je niet met een steekproef van één kandidaat volstaan. ,,Dat kun je niet maken, je moet er echt zeker van zijn dat de eerste corrector hetzelfde denkt als jij. In de praktijk kijk ik echt nog heel veel na.''

Ook Neevens van Baal neemt soms steekproeven. ,,Ik kijk vooral naar de vragen die ik interessant vind, of naar de vragen waarvan ik weet dat er een grijs gebied is in de interpretatie. Want hoe sluitend de correctievoorschriften ook zijn, er is altijd een beperkt grijs gebied.''

Enkele malen bezocht hij bijeenkomsten van natuurkundedocenten die vlak na het examen alle opgaven en correctievoorschriften bespreken. ,,Het is wel eens gebeurd dat op zo'n bijeenkomst besloten wordt een correctievoorschrift te overrulen. Als je het dan met de tweede corrector niet eens bent, kun je naar de uitkomst van die bijeenkomst verwijzen. 'Het is toch goed', zeg je dan, 'want zo is het in de vergadering met natuurkundedocenten gezegd'.''

Ondanks alle mitsen en maren, blijven de docenten de tweede correctie zinnig vinden. Zo constateerde Van der Burg vorig jaar een verschil van 15 punten, op een maximumscore van 50 punten, tussen de beoordeling van de 'eigen' docent en die van hemzelf, als tweede corrector. ,,Dat was 50 procent van de behaalde score. Uiteindelijk kwamen we eruit, maar het is wel prettig als zulke fouten aan het licht komen.''

Wel vreest hij dat de neiging van docenten om hun eigen leerlingen te bevoordelen, kan toenemen. Behalve de prestaties van de leerling, worden immers die van de docent en de school ook steeds belangrijker. ,,Ook als docent word je op de eindexamen-scores van je leerlingen afgerekend.''