Oezbeekse zakenman: Het was vrij schieten voor de politie

De directe aanleiding voor de volksopstand van vorige week in Oost-Oezbekistan was de woede over het proces tegen een groep van 23 lokale zakenlui in Andizjan. Een van hen zit nu in Kirgizië.

Atamas Sjamsoedin (29) spreekt langzaam en bedachtzaam, terwijl hij in een Kirgizisch vluchtelingenkamp reconstrueert wat er gebeurd is sinds 9 juni vorig jaar, de dag dat hij in Andizjan werd gearresteerd door de geheime politie.

Hij werd naar het politiebureau geroepen om een conflict over land op te lossen. Daar aangekomen bleek het om wat anders te gaan. ,,Ze lieten me foto's zien van zakenpartners en vroeg of ik die kende. Natuurlijk zei ik 'ja'. Later vertelde de politie me dat deze mensen, en een paar anderen die ik nog nooit had gezien, lid waren van de verboden islamitische organisatie Akram.''

De handelaar in levensmiddelen zucht. ,,Als je een zaak opzet, laten ze je nog wel met rust. Maar als het eenmaal goed gaat, verzinnen ze dit soort dingen om je te pakken.'' De politie zou in zijn kantoor onder meer een kopie van het illegale boek van Akram hebben gevonden.

,,Ze sloegen me om me te dwingen een schriftelijke verklaring te ondertekenen. Ook hebben ze een speciaal ijzeren apparaatje om je hand mee te breken.'' Hij kijkt even weg. ,,Ik heb het pas ondertekend toen ze dreigden mijn vrouw ook in de gevangenis te zetten.''

Sjamsoedin vertelt over zijn proces zonder advocaten. ,,Ik werd onder andere beschuldigd van het overtreden van artikel 244; religieus extremisme, separatisme en fundamentalisme. Maar ik ben geen extremist, ik ken helemaal niemand die lid is van zo'n organisatie! Ik bid, ja, dat wel.''

Wie de gevangenis heeft geopend en de gevangenen heeft vrijgelaten die ochtend van de 12de mei, de dag van het bloedig neerslaan van de opstand, weet hij niet. ,,Vlak na middernacht verschenen er ineens mensen met stokken en metalen voorwerpen. Ik had ze nog nooit gezien. Binnen twintig minuten stonden we buiten.'' Hij kijkt vertwijfeld. ,,Het is goed mogelijk dat de politie zelf de gevangenis heeft geopend. Van tevoren hadden ze al verordonneerd alle scholen en overheidsinstellingen te sluiten op die dag. Volgens mij dachten ze gewoon dat dit de oplossing voor hun probleem was: loslaten en er vrij op schieten.''