Vluchtelingen gaan pas terug als Karimov weg is

Honderden Oezbeken hebben na het geweld van vorige week hun toevlucht gezocht in Kirgizië. Een tent is te verkiezen boven het bewind van president Karimov.

Een groep Oezbeekse vrouwen in felgekleurde shawls en gebloemde jurken zit bij elkaar in een legertent in het Kirgizische vluchtelingenkamp aan de Kara Darya rivier. Oezbekistan ligt aan de overkant van de groene rivierbedding. Rond de vrouwen krioelen kinderen, er wordt thee geschonken uit een sierlijke theepot. Voor de tent staan tientallen paren schoenen.

In kleermakerszit op matrassen praten de vrouwen over de enorme armoede. ,,Ik had de hele winter geen gas'', zegt Odina Karimova (33). ,,Als je een blindedarmontsteking hebt, moet je eerst de dokter omkopen, anders laten ze je gewoon doodgaan'', zegt Tursunai Akramova (37). ,,En als je de autoriteiten om hulp wilt vragen, geven ze niet thuis. Wij weten niet eens wie het hoofd is van de gemeentelijke administratie in Andizjan.'' De vrouwen waren allen aanwezig op het plein toen het vuur op 12 mei werd geopend op de demonstranten. Ze hebben gerend voor hun leven. Twaalf uur hollend naar de grens over achteraf weggetjes.

,,We werden ingehaald door een auto die de soldaten aan de grens ging waarschuwen dat er terroristen aankwamen'', zegt Toersoenai. ,,Ze kregen de opdracht op iedereen te schieten, ook vrouwen en kinderen.'' Ze kan haar tranen niet meer bedwingen: ,,Vóór mij zag ik een vrouw die in haar rug werd geschoten op de plaats van haar hart. Ik zag haar hart nog kloppen''.

Alle vrouwen hebben kinderen moeten achterlaten in Andizjan, Salamat (5), Odina (6) en Tursanai (4). Ze wijzen op een verlegen jong meisje met een beige hoofddoek. ,,Mahmoeda gaf nog borstvoeding. Ze was op weg om een familielid te bezoeken in het ziekenhuis, toen ze midden in de demonstratie terecht kwam. Ook zij had geen andere keuze dan haar baby achter te laten.''

Ex-Oezbeeks karatekampioen Sjarikov Tillo (22) -trainingsbroek, kort geschoren en donker stoppelbaardje- vertelt dat ook hij heeft moeten rennen voor zijn leven. ,,Ik was toevallig vroeg op de markt bij het centrale plein. Toen werd ik ineens op mijn rug getikt door mijn neef, een van de 23 zakenmensen die in de gevangenis zaten!''

Sharikov is blij dat de mensen eindelijk de straat op durfden te gaan. ,,Iedereen heeft zo ontzettend genoeg van de armoede, de situatie was gewoon niet meer vol te houden.'' Spijt heeft hij niet.

De sfeer in het kamp is positief. De VN zorgen in samenwerking met non-gouvernementele organisaties voor het reilen en zeilen. Het eten is goed, een grote emmer spaghetti wordt langsgedragen. Kinderen knabbelen aan versgebakken lipjoska's, traditioneel Kirgizisch brood uit de oven. Wel zijn de tenten krap. De vrouwen en kinderen liggen met 36 personen in een tent, de mannen nog met meer. ,,Wij zijn de Kirgizische autoriteiten en de internationale gemeenschap dankbaar voor zoveel hulp en steun'', willen de meesten uitdrukkelijk kwijt. ,,Er wordt heel goed voor ons gezorgd.''

Maar niemand weet wat er nu gaat gebeuren. ,,De Kirgizische autoriteiten overwegen het kamp te verplaatsen naar een beter geschikte plaats'', zegt Almaz Boerkoetov, programmamedewerker van de VN. ,,Daarna zal Buitenlandse Zaken bekijken of ze vluchtelingenstatus krijgen.''

Niemand in het kamp lijkt na te denken over de toekomst. Voorlopig zijn de vluchtelingen alleen nog maar bezig met de gebeurtenissen die achter ze liggen. Toersoenai wil alleen maar terug naar Oezbekistan als president Karimov weg is, ,,en de internationale gemeenschap moet daarbij helpen''.

Shakirov haalt zijn schouders op. ,,Ik zie wel wat er gebeurt.'' Hij maakt een hoofdbeweging naar de rij legertenten, waar mensen relaxen. ,,Voorlopig is het leven in deze tenten beter dan dat in Oezbekistan!''