'Deel Eta geeft strijd niet op'

De leiding van de Baskische terreurorganistie Eta is bereid de strijd op te geven, denkt de Franse criminoloog Jean Chalvidant. Maar een volgende generatie killers staat al klaar.

De criminoloog Jean Chalvidant volgt de Eta al 25 jaar en geldt in Spanje vooral door zijn vuistdikke studie 'Eta, l'enquête' als een van de belangrijkste kenners van het Baskische separatisme.

Dat de Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero wil onderhandelen, is volgens Chalvidant een goed idee. Ook al faalden alle pogingen in het verleden en stapelen de problemen en de blokkades zich ook nu weer op.

,,De Eta is zwakker dan ooit, en daar hoopt Zapatero van te profiteren. Een groot probleem is dat hij niet de steun heeft van de rechtse oppositie die je bij zo'n cruciale kwestie eigenlijk niet kunt missen. Nu kan elke overeenkomst later ter discussie worden gesteld. Maar de behoefte om te slagen waar zijn voorgangers Felipe González en José María Aznar faalden is groot, en dat is goed te begrijpen.''

Tien jaar geleden waren er nog 2000 Eta-leden, maar dankzij een nu al jaren aanhoudende klopjacht zijn er volgens Chalvidant nog zo'n 200 over. ,,De laatste maanden wordt er ongeveer om de dag iemand opgepakt, meer dan 700 etarras zitten vast.''

De samenstelling van het gezelschap dat namens de Eta een gezant van Zapatero zal ontmoeten, spreekt boekdelen over de beroerde toestand van la banda aldus Chalvidant.

,,Die delegatie bestaat uit 'Pakito' en 'Txiquierdi' zoals hun exotische codenamen luiden, en de huidige, voortvluchtige Eta-chef Josu Ternera. De eerste twee zitten in de gevangenis en hebben hun kameraden al per brief opgeroepen de strijd met politieke middelen voort te zetten. Ternera, die eerder voor de politieke tak van de Eta in het Baskische regioparlement zat, heeft kanker in een gevorderd stadium.''

Vermoeidheid alleen zal geen reden zijn om te stoppen, weet Chalvidant. ,,Dat zie je nu al: Zapatero wil dat de Eta de wapens inlevert voor er gepraat kan worden, maar dat kan volgens de Eta alleen maar de uitkomst zijn van echte onderhandelingen waarbij het ook over de politieke toekomst van Baskenland moet gaan.''

Chalvidant heeft 'geen idee' wat Zapatero bereid is te geven in ruil voor het einde van de Eta. ,,Maar hij zal met iets moeten komen. Je hebt te maken met mensen die serieus willen praten over een onafhankelijk Baskenland dat zich uitstrekt van Bordeaux tot Zaragoza. Mogelijk gaat het straks over de vraag of de Basken het recht op 'zelfbeschikking' moeten krijgen. Dat willen de de gematigde nationalisten ook, alleen kregen zij voor dat plan geen meerderheid bij de Baskische deelstaatverkiezingen vorige maand.''

Zeker is dat de Eta-gevangen op de agenda zullen staan. ,,Toen ik jaren geleden een aansteker in Baskenland kocht, stond daar 'Eta zal overwinnen!' op. Onlangs kocht ik er eentje met de tekst 'Amnestie!'. De Spanjaarden zullen bereid moeten zijn een eventuele vrijlating van gevangen te accepteren. Voor niets gaat echt alleen de zon op.''

In 1978 werd een amnestiemaatregel door eenderde van de vrijgelaten terroristen benut om een doorstart te maken: De meeste van de 825 Eta-slachtoffers vielen hierna. De organisaties van Eta-slachtoffers voorspellen een herhaling van 1978 en zijn woedend op Zapatero.

,,De slachtoffers verdienen steun en respect, maar de Spaanse regering kan haar beleid niet op hen baseren. Dan weet je zeker dat het blijft zoals het is.''

Een aantal etarras zal een akkoord hoe dan ook verwerpen, erkent Chalvidant. ,,Txeroki, de huidige aanvoerder van de terreurcommando's is meer een killer dan een intellectueel. Het lijkt me niet waarschijnlijk dat hij stopt, ook al heeft de Eta sinds maart 2003 niet meer gedood.''