Het gaat mis in de zorg: grijp nu in

We kunnen wel blij zijn dat de premies voor de nieuwe zorgverzekering lager uitpakken dan verwacht. Maar snel zal blijken dat de verzekeraars de prijzen zullen opschroeven. De politiek moet snel in actie komen, voor het te laat is.

Het is een historische verandering die we op 1 januari meemaken. Precies 40 jaar na de invoering van de ziekenfondswet als vervolg op het ziekenfondsbesluit uit 1941 wordt het ziekenfonds opgeheven en krijgen we een verzekering die gelijk is voor alle burgers. Het is een goede zaak dat de scheiding tussen particulier verzekerden en ziekenfonds is opgeheven.

Wel is er iets mis met de basisprincipes van de nieuwe wet. Het uitgangspunt is dat de overheid zich terugtrekt en de zorgverzekeraar de regie heeft gegeven met daarbij de markt als leidend principe. Concurrentie, productdenken en onderhandelen zijn toverwoorden die ervoor zouden moeten zorgen dat de kosten in de hand worden gehouden.

We zien al in de vaststelling van de premie voor de basisverzekering dat er iets misgaat. Er is geen sprake van concurrentie op de premie, want alle verzekeraars hebben ongeveer dezelfde premie vastgesteld. Men is bang dat de verzekerden weglopen als er een lage premie bij een bepaalde verzekeraar mogelijk is. Wat is het gevolg? De premie is veel te laag om alle kosten te betalen en zal dus binnen afzienbare tijd fors moeten stijgen. Een eenvoudig rekensommetje wijst uit dat de zorgkosten die uit de premies van de verzekerden moeten komen zeker 1500 euro per verzekerde moeten zijn. Daarbij komt ook nog de kostenstijging die door de marktprincipes in de ziekenhuizen kan worden verwacht. Volgend jaar zal de stijging door de nieuwe bekostingssystematiek duidelijk worden.

Zijn de kostenontwikkelingen een zorgelijk punt, minstens even zorgelijk is dat de no claim, nu die naar de hele bevolking wordt uitgebreid, tot een onrechtvaardiger beleid leidt. Nog meer zieken, gehandicapten en chronisch zieken kunnen niet profiteren van het feit dat ze geen gebruik hoeven te maken van de zorg. Een eerste aanpassing zal moeten zijn dat de no claim verdwijnt. Ook moet de solidariteit worden hersteld als het gaat om de nominale premie. De zorgtoeslag zal kunnen verdwijnen als we een inkomensafhankelijke premie heffen. Dat houdt in dat de rijken dan meer zullen moeten betalen, maar wat is daar op tegen? De grens van 30000 euro voor de inkomensafhankelijke premie zal dan hoger moeten zijn.

Eigen bijdragen, een eigen risico en een zorgtoeslag maken het geheel van de zorgverzekering volkomen ondoorzichtig. Het zou beter zijn als er maar één systeem van bijvoorbeeld eigen risico zou worden gerealiseerd. Dat er naast de inkomensafhankelijke premie meer uit de portemonnee van de burger zelf moet komen, zal onvermijdelijk zijn. In de landen van de Europese Unie zien we dat de eigen bijdragen 12 tot 25 procent van de totale kosten zijn, terwijl dat in ons land maar 6 procent is.

Een aanpassing zal ook snel gemaakt moeten worden als het gaat om het maken van winst. Binnen de markt is dat natuurlijk gewoon, maar binnen de zorg is dat ongewenst. Zorgverzekeraars mogen winst maken en minister Hoogervorst van volksgezondheid heeft geopperd dat zorginstellingen ook winst mogen maken. Ze mogen worden verkocht aan projectontwikkelaars en er mogen aandeelhouders komen. Bij zorgverzekeraars zal er zeker binnen de aanvullende verzekeringen winst worden gemaakt want dit zijn zuiver schadeverzekeringen. Als de basisverzekering te duur wordt, zullen er meer verstrekkingen naar de aanvullende verzekering gaan en zal er dus meer winst worden gemaakt. Overigens zal dan de aanvullende verzekering te duur worden voor de armere bevolking en zullen dus veel mensen op die manier worden uitgesloten.

Winst maken in een sociale verzekering is onethisch en kan alleen letterlijk over de rug of beter gezegd over het lijf van de verzekerde worden gerealiseerd: de verzekerde/patiënt is hiervan altijd de dupe.

De politiek zou er goed aan doen om aanpassingen zo snel mogelijk op de agenda te plaatsen. De beheerssystematiek met daarbij een belangrijke invloed van de overheid moet worden geregeld. De no claim moet verdwijnen, de nominale premie zou moeten worden omgezet naar een procentuele premie en de zorgtoeslag kan dan verdwijnen. Tevens moet het winstoogmerk verdwijnen en zou de zorg een socialer karakter moeten krijgen. Lijkt dit haalbaar? Ja, al is daar politieke moed voor nodig. De bevolking is in elk geval meer geporteerd van een sociaal systeem dan van een systeem met marktwerking. En misschien moet het ons aan het denken zetten dat onlangs in Amerika de roep is gekomen om van het marktsysteem af te stappen en een nieuw zorgstelsel te bouwen dat meer op de sociale toer gaat en waarbij de overheid meer invloed krijgt. De kosten zijn daar niet meer in de hand te houden en de stroom aan onverzekerden wordt steeds groter en daardoor wordt de tweedeling in de zorg onacceptabel. Moeten wij zolang wachten tot dat ook bij ons het geval is of gaan we het nieuwe zorgstelsel direct aanpakken en aanpassen tot een duurzaam systeem?