Swahili-paradijs gaat gebukt onder faam

Het Keniaanse eilandje Lamu werd vier jaar geleden door de VN uitgeroepen tot werelderfgoed. De eilandbewoners zijn niet altijd blij met de neveneffecten.

Vanaf een kademuurtje houdt een groepje jonge mannen de flanerende toeristen in de gate. Als twee Zweedse vrouwen langslopen, roepen ze: ,,Willen jullie een jonge man, een oude of liever een vrouw? Wij kunnen je verder helpen.'' Zichtbaar geïrriteerd lopen de toeristen sneller door.

Said Nusuru schudt het grijze hoofd. Vermanend spreekt de oude man het groepje toe, maar dat levert slechts hoongelach op. Said Nusuru is geboren en getogen op Lamu en verdient geld als gids. ,,Sinds we beroemd zijn, komen er niet alleen meer toeristen. Er komen ook meer mensen van het vasteland hiernaartoe, die alles en vooral zichzelf verkopen. Ze verkleden zich als leden van de Rastafari-sekte of als Maasai-krijgers omdat ze denken dat buitenlandse bezoekers op dat soort types uit zijn.''

Hij zwijgt en kijkt hoe iemand koraalstenen in de zadeltassen legt van tien draagezels. Eenmaal bepakt en bezakt, sjokken de dieren onbegeleid de zandheuvel op naar de bouwplaats. Said Nusuru vervolgt: ,,Maar die beachboys en girls voldoen aan een vraag. Ik zag laatst een Britse dame die uit een boot moest worden gehesen, zo oud was ze. En 's avonds at ze met één hand, want met de andere hield ze stevig haar minnaar vast, die niet ouder was dan twintig.''

In de jaren zeventig begon het toerisme naar Lamu. Maar sinds het jaar 2000 neemt het een ware vogelvlucht. Unesco, de culturele organisatie van de VN, riep het eilandje uit tot de oudste en bestbewaarde Swahili nederzetting in Oost-Afrika. De Swahili-cultuur ontstond rond de 9de eeuw, toen Arabische handelaren zich permanent vestigden langs de Oost-Afrikaanse kust. Ze brachten de islam en vermengden zich met de plaatselijke bevolking.

,,Wij, de oorspronkelijk bewoners van Lamu, zijn traditionele moslims. Wij keuren dat sekstoerisme af. Af en toe ontstaan er conflicten tussen lokale bewoners en de import van het vasteland die alles lijken te doen om onze zeden en gewoonten aan te tasten'', vertelt Said Nusura.

Lamu is beroemd binnen de Arabische wereld vanwege de talrijke religieuze festivals die er worden gehouden. De bekendste, Maulidi al Nebi (de geboortedag van de profeet), vindt rond Pasen plaats en trekt islamitische pelgrims uit alle windstreken om te zingen en te dansen op het plein voor de hoofdmoskee.

De huizen aan de nauwe steegjes zijn opgetrokken van koraalsteen en mangrovehout dat rijkelijk beschikbaar is rond het eiland. De karakteristieke, eeuwenoude huizen zijn gebouwd rond een binnenplaats waar meestal een grote schaduwrijke boom staat. Beroemd zijn de kunstig bewerkte houten voordeuren, een statussymbool bij uitstek.

,,Ik ben natuurlijk blij dat het toerisme enige welvaart heeft gebracht, maar tegelijkertijd brengt het een bedreiging met zich mee'', zegt Hoessein Athman terwijl hij door de steegjes van het stadje slentert. Hij wijst naar een mooi gerestaureerd karateristiek pand. ,,Dit was een bouwval, voor een habbekrats opgekocht door een buitenlander die het mooi heeft laten opknappen. En zo zijn er vele huizen. Maar de eigenaren wonen hooguit twee maanden per jaar hier, waardoor het hart van Lamu steeds doodser wordt.''

Lamu heeft grote welvaart gekend in de 18de en 19de eeuw. Het ging economisch bergafwaarts toen de slavernij in 1873 werd verboden en arbeidskrachten voor de mango- en kokosnootboomgaarden te duur werden. Het geïsoleerde eiland raakte in een sluimertoestand die bijdroeg tot de conservering van de eeuwenoude cultuur.

Vakantiegangers komen overwegend per vliegtuig naar het autovrije eiland. Er is maar een beperkte hoeveelheid kleine commerciële vliegtuigjes die op Lamu vliegen. ,,Gelukkig maar'', verzucht Hussein Athman, ,,Het aantal bezoekers wordt daardoor beperkt, waardoor we ons culturele erfgoed nog enigszins kunnen beschermen.''