Wetenschappers ontdekken 'derde oog'

AMSTERDAM - Ons oog beschikt over een verborgen pigment dat blinden mogelijk ooit in staat zal stellen om toch wat van hun omgeving waar te nemen. Het pigment -melanopsine- maakt sommige oogcellen lichtgevoelig, ook al zijn de twee bekende lichtontvangers, de staafjes en kegeltjes, afwezig.

Dit hoopvolle bericht, vandaag in Nature, komt van Britse en Amerikaanse wetenschappers die met twee verschillende experimenten aantonen dat ze 'blinde' cellen enigszins lichtgevoelig kunnen maken. Dat deden de Britten door het gen voor (menselijk) melanopsine aan muizencellen toe te voegen. De Amerikanen bouwden juist de muizenvariant van het pigmentgen in menselijke niercellen in. Beide verbouwde cellen bleken nadien lichtgevoelig.

De onderzoekers hadden reden om het pigment melanopsine van deze vaardigheid te verdenken. Een paar jaar geleden ontdekten zij dat muizen zonder kegeltjes en staafjes in het netvlies toch de overgang tussen dag en nacht opmerken. De muizen hielden hun biologische klok op orde, tenzij hun ogen werden weggehaald.

Blijkbaar beschikten die ogen naast de kegels en staafjes nog over een derde detectiesysteem. Microscopisch onderzoek leerde dat netvliescellen die melanopsine aanmaken voor dat restje zicht verantwoordelijk moesten zijn. En die cellen bleken in verbinding met het hersengebied waarin de biologisch klok zetelt.

Nu bewijzen de onderzoekers definitief dat in het pigment melanopsine een derde lichtontvanger schuilt. Verplaatsing van het melanopsine-gen naar een lichtdove cel, maakt die cel immers op slag lichtgevoelig. Zelfs een niercel. Maar zo'n systeem van lichtgevoelige cellen is nog geen ziend systeem, ook al doen die cellen hun best om een signaal door te geven aan de hersenen.

,,Bij genezing van blindheid zijn we in de verste verte nog niet'', erkennen de Britten, ,,maar misschien kan de ontdekking ooit wat betekenen voor blinden die hun staafjes en kegeltjes zijn verloren.'' Mogelijk moet het netvlies eerst worden omgebouwd, voordat de informatie van het 'derde oog' door de hersenen in (vage) voorstellingen kan worden omgezet. Aan die vertaalslag zijn ingenieur en oogdeskundige nu samen aan het werk.