Tsunami na eruptie Krakatau trof ook Nederlands-Indië

Bij de historische overzichten van tsunami's wordt de grootste ramp van deze soort vaak vergeten; ook in het artikel in Trouw, 26 januari. Des te merkwaardiger, daar die gebeurtenis plaatsvond in toenmalig Nederlands-Indië en in talrijke verslagen en publicaties is vastgelegd, in Nederland en elders.

In 1883 barstte de Krakatau uit, het vulkaaneiland tussen Java en Sumatra. De eruptie duurde van 20 mei tot 28 augustus. De activiteit bereikte haar hoogtepunt op 26 en 27 augustus. De vulkaan vloog toen geheel in de lucht en er ontstond een enorme caldera (verzakkingskrater), waar eens het eiland lag.

De reeks tsunami's die op die dagen de zuidpunt van Sumatra en de westkust van Java troffen, maakten naar schatting 36.000 tot 37.000 slachtoffers (exacte aantallen zijn uiteraard niet bekend); en dat in een zeer klein gebied, vergeleken althans met het rampgebied van tweede kerstdag. De vloedgolven vernietigden vele dorpen en stadjes geheel of grotendeels, zoals Teluk Betung, Anyar en Merak. De hoogte van de grootste golf werd geschat op 40 meter op de noordwestpunt van Java (Anyar, Merak), waar het water door de smalle uitgang van Straat Sunda werd geperst; het kwam tot 16km landinwaarts. Een zware kanonneerboot belandde uiteindelijk achter de stad Teluk Betung. De waterbeweging werd volgens sommige berichten zelfs in Het Kanaal geregistreerd.

Meer getalletjes? De explosie was op bijna 5000 km afstand te horen; de as viel over een gebied van meer dan 8000 km2

. De zon werd verduisterd (in Batavia moest het licht aan); het fijne vulkaanstof werd tot 80km hoogte de stratosfeer ingeslingerd en veroorzaakte indrukwekkende, rode zonsondergangen over de hele wereld. Al met al was dit een van de hevigste en meest spectaculaire vulkaanuitbarstingen met tsunami's in de geschiedenis.