Ontdekte gedichten van grote betekenis

De ontdekking van Nederlandstalige gedichten van de 17de-eeuwse Bernard Mandeville (Trouw, 2 april) bewijst de Europese cultuurgeschiedenis een grote dienst, zegt de Amerikaanse literatuurhistoricus Irwin Primer.

In de bibliotheek van Leiden zijn enkele onbekende gedichten gevonden van de Nederlandse filosoof en schrijver Bernard Mandeville (1670-1733).

Irwin Primer, emeritus hoogleraar Engelse literatuurgeschiedenis aan de Amerikaanse Rutgers universiteit, noemt in een reactie deze ontdekking 'een zeldzame gebeurtenis'. ,,Er was alleen een kort vers van Mandeville in het Nederlands bekend. Deze gedichten laten een persoonlijke kant van Mandeville zien die we nog niet kenden.''

Primer zegt dat Mandeville als een van de belangrijke stemmen van de Europese Verlichting wordt beschouwd.

,,Omdat hij leefde in een tijd waarin soberheid alom geprezen werd, was zijn verdediging van verspilling en zijn lofzang op de consumptie van luxegoederen gedurfd.''

Volgens Primer gebruikte Mandeville in zijn werk geregeld voorbeelden uit de Nederlandse maatschappij om zijn gedachten voor zijn Engelse lezers uiteen te zetten. Mandeville geloofde dat een machtige, moderne staat internationale handel moest cultiveren.

Primer: ,,Hij beïnvloedde schrijvers als Rousseau, Voltaire en Adam Smith. Een van de ideeën die Smith bij Mandeville vandaan zou hebben gehaald, betreft de noodzaak van arbeidsverdeling, wat sinds de 18de eeuw niet meer is weg te denken uit de industriële wereld. De laatste honderd jaar wordt Mandeville steeds vaker gezien als een van de belangrijke theoretici van het kapitalisme.''

In de gedichten die nu gevonden zijn, verbindt Mandeville zijn persoonlijke leven met het politieke, inclusief allerlei verwijzingen naar koningin Anna en haar gemaal, prins George van Denemarken.

Het is Primer een raadsel waarom de gedichten eeuwenlang genegeerd zijn. ,,Wellicht omdat nogal wat beelden en vergelijkingen uit de tekst grof zijn en onbeleefd. Hoe dan ook, de ontdekker, Arne Jansen, heeft een belangrijke dienst bewezen aan de literatuur en de geschiedenis van de Europese cultuur door deze gedichten boven water te halen.''