'Wij zijn een gezwel in Europa'

De Wit-Russische dictator Loekasjenko is een ramp; ook voor Europa. Maar niemand is bereid hem te verdrijven, verzucht vakbondsleider Jarasjoek, op bezoek in Nederland.

Aljeksandr Jarasjoek is een van de laatst overgebleven critici van de Wit-Russische president Loekasjenko. Als voorzitter van de Wit-Russische vakbond BKDS (10000 leden) heeft hij een missie: dictator Loekasjenko moet weg. Jarasjoek toert deze week langs de Brusselse en Haagse beleidsmakers op uitnodiging van onder meer de Nederlandse FNV.

Hij vreest dat Europa weinig weet van wat zich in Wit-Rusland afspeelt. “Ik heb gemerkt dat Wit-Rusland een groot vraagteken is voor Brussel. Over Oekraine weet men meer. In Europa denken ze bijvoorbeeld dat onze president Loekasjenko pro-Russisch is, en dat de oppositie anti-Russisch is. Dat is onzin.'' Volgens Jarasjoek is Wit-Rusland historisch, cultureel en politiek verbonden met Rusland. ,,Of je dat nu goed of slecht vindt. Ikzelf ben ook zeker niet anti-Russisch; ik spreek de taal en heb er familie wonen. Maar voor Wit-Rusland streef ik democratie met Europese waarden na, en dat wens ik ook de Russen toe.“

Maar kritiek op Rusland heeft hij wel. De Russissche president Poetin is deze week op staatsbezoek in Nederland. Als Jarasjoek hem tegen zou komen, zou hij een dringende vraag voor hem hebben. “Ik zou president Poetin willen vragen: 'Waarom negeert u de Wit-Russische oppositie?' Rusland sluit de ogen voor de misstanden. De impliciete boodschap aan Europa lijkt: Loekasjenko is een hoerenjong, maar wel óns hoerenjong, dus afblijven.“

Het gaat slecht met Wit-Rusland, constateert Jarasjoek. Hij ziet een dramatische afbraak van de politieke en sociale vrijheden, in het afgelopen jaar. Zelf zat hij in 2002 tien dagen gevangen. ,,President Loekasjenko heeft zichzelf in feite een levenslang mandaat gegeven. Van verkiezingen durf ik zelfs niet meer te dromen. Hij heeft nieuwe machtsmiddelen geïntroduceerd om zijn positie verder te versterken. Zo zijn onlangs alle vaste aanstellingen van arbeiders en ambtenaren omgezet in tijdelijke contracten, van maximaal één tot vijf jaar.'' Oftewel: wie lastig is, kan voortaan zijn baan kwijtraken.

De houding van de Europese Unie vindt Jarasjoek te pragmatisch. ,,Het grenst aan cynisme. Waar is het idealisme in de politiek? Wij zijn een gezwel in Europa. Loekasjenko voelt dat ze hem niet echt willen pakken, ondanks enkele sancties die genomen zijn of er aan komen. Meer druk is nodig, liefst samen met de Russen.''

Toch gieren de zenuwen door de Wit-Russische regeringskamers. In buurland Oekraïne vond een volksrevolutie plaats. Acht de vakbondsleider dat ook in Wit-Rusland mogelijk? “Nee: wij hebben geen machtig parlement, geen sterk Hof of een oppositie, zoals de Oekraïeners. En het regime is tot alles in staat om aan de macht te blijven: ook tot een burgeroorlog.''

Groot vertrouwen heeft de vakbondsman in de nieuwe EU-lidstaten Litouwen en Polen. ,,Zij kennen onze situatie door en door. Ik was in september bij de viering van 25 jaar Solidarnosc, de Poolse vakbond. Ik sprak in het Pools en de Polen scandeerden: 'Een Vrij Wit-Rusland, Vrij Wit-Rusland!'. Dat maakte enorme indruk. Het idee: wij kunnen net zo'n Europees land worden als Polen.''