Van Gogh is vermoord, vrije mening niet

Veel moslims kunnen niet met kritiek omgaan en grijpen naar geweld. Laten we juist daarom blijven zeggen wat we vinden.

Terwijl Nederland de moord op Theo van Gogh herdenkt, hebben veel moslims de afgelopen week overal op de wereld hun best gedaan om aan te tonen dat de moord op Theo van Gogh niet op zichzelf staat en dat het gebruik van geweld wel degelijk een structureel probleem van moslims is. In specifieke gevallen wordt geweld namelijk gelegitimeerd door de religie. Gelukkig volgen niet alle moslims letterlijk wat er in de Koran en in de overleveringen van de profeet staat, en dat is dan precies het verschil tussen radicalen, gematigden en liberalen. Hoe meer men openstaat voor de latere hervormingen van moslimfilosofen en mystici, en dus afstand neemt van de letterlijke islam, des te meer men zich kan distantiëren van de gewelddadige trekjes van de puriteinse islam.

Naast de drie christelijke schoolmeisjes die, onderweg naar school in Indonesië, afgelopen weekeinde met kapmessen onthoofd werden, braken er in de wijk Muharrem Bek in Alexandrië ook religieuze rellen uit na het vrijdaggebed. De aanleiding voor dit sektarische geweld, het ergste in Egypte sinds 2000, waren twee incidenten in de week daarvoor. Het draaide allemaal om een toneelstuk dat een paar jaar geleden in een kerk werd gespeeld.

'Ik was blind maar nu kan ik weer zien' vertelt het verhaal van een arme christelijke student die geld aangeboden kreeg van een moslimgroepering om zich tot de islam te bekeren, wat hij ook deed. De islam beviel de student toch niet maar toen hij er afstand van wilde nemen, werd hij geconfronteerd met geweld door dezelfde moslimgroep.

Destijds trok het toneelstuk weinig aandacht, maar een anonieme persoon registreerde het op video. Onlangs werd de cd van het toneelstuk verspreid in de voornoemde wijk en een controversiële krant, genaamd al-Midan, schreef in een vurig artikel hoe beledigend het toneelstuk voor moslims en voor de profeet was, en vermeldde dat de plaatselijke koptische kerk, Saint George, verantwoordelijk zou zijn voor de verspreiding van de cd.

De vrijdag daarop demonstreerden 3000 moslims voor de kerk en eisten een officiële verontschuldiging van de paus van de orthodoxe kopten in Egypte. De plaatselijke politie was er snel bij en slaagde erin de demonstranten te verspreiden. De paus weigerde zijn excuses aan te bieden en verklaarde dat er niets beledigends was in het toneelstuk. Later werden een christelijke non en een kerkganger, voor de kerk, door een moslim ernstig verwond met een mes.

Afgelopen vrijdag verzamelden zich weer duizenden moslims rondom dezelfde kerk en probeerden, onder het geroep van islamitische slogans, de kerk te bestormen. Deze keer had de oproerpolitie de hulp van gepantserde voertuigen van het leger nodig om de menigte tegen te houden. Als gevolg van de rellen overleden drie demonstranten en vielen er 143 gewonden.

In Denemarken ontstond vorige week een rel na de publicatie van 'De gezichten van Mohammed', een twaalftal cartoons in de grootste Deense krant Jvllands-Posten, die de profeet in verschillende gedaantes (onder anderen als terrorist) afbeeldden. De krant wilde daarmee protesteren tegen de zelfcensuur die ervoor zorgde dat een kinderboekenschrijver geen illustrator voor zijn boek kon vinden die bereid was een afbeelding van de profeet Mohammed te tekenen, uit angst voor wat er met Theo van Gogh is gebeurd. Er volgde, als gebruikelijk, veel protest tegen de cartoons door moslims, waarop de krant tijdelijk een beveiliger in dienst nam. Een paar tekenaars doken onder terwijl een derde anoniem wilde blijven.

In de Verenigde Staten namen sommige moslimstudenten aanstoot aan een fototentoonstelling in een Amerikaanse universiteit in samenwerking met de fotograaf Amir Normandi uit Chicago. Ze vonden de foto's schandalig omdat die bijvoorbeeld een draagster van een boerka lieten zien waarbij een borst en de hele zijkant van de vrouw ontbloot was. Kort na de opening bezweek de universiteit onder de druk van het protest van moslims en liet de tentoonstelling sluiten.

Dit alles laat zien hoe onverdraagzaam en onredelijk moslims kunnen zijn. Het is denk ik duidelijk dat veel moslims lijden aan een soort chronisch onvermogen om met kritiek om te gaan. Wanneer begrijpen we dat het leven in het Westen onvermijdelijk met zich meebrengt dat er religiekritiek zal zijn en dat we dat niet tegen kunnen houden? We moeten het niet eens willen omdat kritiek uiteindelijk de beste manier is om een samenleving vitaal en krachtig te maken. Het ontbloot aspecten waarover nagedacht moet worden. Mensen die niet zijn opgegroeid met de vrijheid van meningsuiting, zullen er toch aan moeten wennen.

Theo van Gogh is afgeslacht, maar het vrije woord en het vrije beeld niet. In plaats van één Theo van Gogh ontstaan er dagelijks nieuwe Van Goghs overal, ook onder mensen met een islamitische achtergrond. Bij de herdenking van vandaag zou ik iedereen willen toeroepen om zich vrij uit te spreken. Help de moslims wennen aan kritiek, niet door je de mond te laten snoeren maar juist door je vrij te uiten. Pas als religiekritiek niet onmiddellijk tot terreur, intimidatie en protest van moslims zal leiden, pas dan kunnen we zeggen dat we een onafscheidelijk deel van de westerse samenleving uitmaken.