'Theo van Gogh ging te ver'

Er is weinig veranderd in de levens van de vierdeklassers havo op het Bredero College in Amsterdam, sinds een jaar geleden. Gediscrimineerd werden de allochtone leerlingen toch al; het scheldwoord 'terrorist' is nieuw.

Voor Nikki is er niets veranderd. “Mijn leven is precies hetzelfde als een jaar geleden“, zegt ze overtuigd, tijdens de maatschappijles van docente Karremans. Toch merkt Jasper dat mensen om hem heen meer gespannen zijn. Ze zijn bang dat er iets gebeurt, een terroristische aanslag bijvoorbeeld.

“Ook ik kijk op straat meer om me heen naar hoe iemand zich gedraagt“, zegt Jasper. Zijn klasgenoten vragen zich af waar hij dan op let. “Nou gewoon, op iemands gezicht of houding.“ Deze opmerking doet Nikki beseffen dat de laatste jaren misschien toch wel meer vooroordelen zijn ontstaan. Maar volgens anderen waren die er altijd al.

Khalid denkt dat er vooral meer discriminatie is sinds de aanslagen in New York. “Nu noemen ze ons terroristen.“ En dat is wat de allochtone havisten het meest dwars zit. Zij worden door de mensen op straat aansprakelijk gehouden voor de daden van een 'psychopaat'.

Younes: “Het eerste wat ik dacht na de moord was 'Als de dader maar geen Marokkaan is'. Het is toch bizar dat ik daarmee bezig ben. Dat ik bang ben dat ik word afgerekend op wat anderen doen.“ Maar Younes was niet de enige die dat dacht.

Niemand keurt de daad van Mohammed B. goed. “Hij is niet helemaal goed in zijn hoofd. Als je zoiets doet, dan spoor je toch niet“, zegt Khalid. Dat was volgens locatiedirecteur Hans van Niekerk vlak na de moord wel anders. “Het was vorig jaar lastig om de harmonie te bewaren op school. Sommige leerlingen vonden de moord prachtig, en daar waren wij op onze scholengemeenschap natuurlijk niet blij mee.“

De docenten hebben toen één lesuur vrijgemaakt om de moord met de klas te bespreken. “Daarin hebben we ook uitgelegd dat we het niet goed vinden dat iemand om zijn mening wordt vermoord. Dat hielp. Nu, een jaar later, is het absoluut geen hot item meer. We gaan er ook niet met de hele school bij stilstaan“, aldus Van Niekerk.

De meeste leerlingen zijn inderdaad meer bezig met het einde van de ramadan dan met het in memoriam van Theo van Gogh. Een enkeling wist tot een jaar terug niet eens wie hij was. Ook de 'Hofstadgroep' zegt bijna de helft van de klas niets. Ayaan Hirsi Ali daarentegen kennen ze wel.

De meisjes in de 4 havo-klas vinden haar nogal een aansteller, een drama queen. Rachida: “Ze zegt dat ze het opneemt voor de islamitische vrouw, maar van mij mag ze direct stoppen. Ze bevordert de integratie niet.“

De leerlingen zullen niet verbaasd zijn als ook zij wordt vermoord. Khalid: “Als je Mohammed uitmaakt voor moordenaar - en dat doet zij - dan vind ik niet dat ze bezig is met haar mening op een beschaafde manier te verkondigen.“ Overigens heeft Hirsi Ali, anders dan Khalid denkt, het woord 'moordenaar' nooit gebruikt.

De welbespraakte Khalid vindt ook min of meer dat Theo van Gogh het er zelf naar gemaakt heeft. “Als je het geloof aanvalt, moet je de risico's accepteren. Van Gogh ging te ver toen hij God een varken noemde.“

Nina vindt dat Van Gogh 'wel ballen had', net als Pim Fortuyn. “Zij durfden te zeggen wat anderen denken. Het is belangrijk dat ze voor hun mening uitkomen.“ Daar is niet iedereen het mee eens. “Theo van Gogh was er alleen maar op uit om te kwetsen. Zijn enige doel was het beledigen van moslims“, zegt Rachida overtuigd. “De dingen die hij over onze profeet zei, gingen te ver.“

Volgens Jasper deed hij dat om een discussie uit te lokken, en dan is het gerechtvaardigd. Kimberly zou liever zien dat er een wet komt die heftig kwetsen verbiedt, 'want anders komt er nooit een grens'. Waar die grens moet liggen, is lastig. Kimberly vindt dat je wel iemand dood mag wensen. “Maar het is niet slim. Als diegene dan dood gaat, ben jij de eerste verdachte.“

Younes vindt het ook niet slim, maar vooral omdat doodsbedreigingen averechts werken. “Mensen worden tegen elkaar opgehitst.“ Rachida meent dat iedereen voor zichzelf een grens moet opstellen. “Je moet niet iemand willen kwetsen, dus zeg je niets over zijn afkomst.“

In de winkel waar Rachida werkt, maken haar autochtone collega's de allochtone bezoekers vaak uit voor kut-Marokkanen of stink-Marokkanen. “Dan zeggen ze wel dat ze mij daar niet mee bedoelen, maar toch voel ik me aangevallen.“ Het maakt haar verdrietig. Kimberly: “Tja, de verdraagzaamheid in Nederland raakt op.“