Modelburger beschuldigd

Dat AIVD-materiaal terechtkwam bij de 'Hofstadgroep' tekent de ernst van een uniek schandaal in de geschiedenis van de inlichtingendienst. Vandaag staat ex-AIVD'er Outman ben A. weer voor de rechter, verdacht van het lekken van staatsgeheimen.

Niets wijst erop dat de moord op Theo van Gogh had kunnen worden voorkomen als er niet was gelekt vanuit de AIVD. Maar wrang is het wel, dat ten minste twee AIVD-documenten terechtkwamen bij vrienden van de latere moordenaar, Mohammed B..

Juni 2004 ontving Mohammed Fahmi B. 'Stand van zaken week 24' per post, een interne AIVD-memo met het laatste nieuws uit het onderzoek naar de Hofstadgroep. Er staat onder meer in dat de groep na een rustige periode weer actiever wordt, met bijeenkomsten en reizen. In augustus 2004 viel bij Ahmed H. een verslag van een afgeluisterd gesprek in de bus.

Mohammed Fahmi B. en Ahmed H. gingen veel met B. om. Ahmed H. zou zelfs kort na ontvangst van het AIVD-stuk bij Mohammed B. in Amsterdam-West intrekken omdat hij in scheiding lag. Volgens betrouwbare bron is uit het onderzoek naar het lek bij de AIVD gebleken dat Mohammed B. ten minste een van de gelekte stukken in de zomer van 2004 met eigen ogen heeft gezien. Het gaat om het afgeluisterde gesprek. Daarin hebben twee onbekenden het over Mohammed B. als een jongen die columns in een krant schreef en die eruit werd gegooid - B. publiceerde in een huis-aan-huisblad maar vertrok na ruzie met de redactie. Een van de onbekenden vervloekt de ongelovigen.

Hoe kon het zover komen? Volgens de AIVD heeft zijn voormalige medewerker Outman ben A. de stukken op straat gegooid. Een jaar geleden deed de dienst aangifte tegen Ben A. en werd die gearresteerd op zijn werkplek, in het AIVD-kantoor in Leidschendam. Het openbaar ministerie kan vandaag tot twintig jaar cel eisen tegen Ben A.. Cru, voor iemand die zich onlangs bij de rechter nog 'een academisch gevormd modelburger' noemde.

Ben A. (1970, Marokko) voltooit in 1996 zijn studie Arabisch in Nijmegen, volgens de Volkskrant op het onderwerp 'Verbod op rente in de islam', over het zogenoemde islamitisch bankieren. Een onopvallende student, zei een docent van hem in deze krant.

In 1999 wordt hij 'hoor- en beslismedewerker' bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst in Arnhem. Hij beoordeelt daar aanvragen voor verblijfsvergunningen. Een einzelgünger. Geen fanatiekeling, eerder een 'niet-praktiserend moslim', zullen vrienden en collega's uit die tijd later zeggen. Ben A. huwt een medisch biologe, eveneens van Marokkaanse komaf. Ze zullen twee kinderen krijgen.

Ben A. komt in zijn IND-periode ten minste twee maal in opspraak. Hij verleent een verblijfsvergunning aan een Turk die niet aan de voorwaarden voor een succesvolle aanvraag voldoet, zo maakt het openbaar ministerie bekend.

Ben A. heeft bovendien naast zijn werk een bureautje dat reizen naar Marokko organiseert, Chafarinas Tours. “Ik ken de wensen van de cultureel en avontuurlijk ingestelde reiziger goed“, zo prijst hij zich aan op de website van zijn bedrijfje. Naar verluidt onstaat hierover gemor onder collega's. Eén zou hierover zelfs een melding hebben gedaan bij - opmerkelijk genoeg - Ben A.'s latere werkgever, de AIVD. Volgens Ben A.'s advocate kreeg hij van de IND toestemming voor zijn nevenactiviteiten.

Na de aanslagen op 11 september 2001, windt Ben A. zich op over het negatieve beeld van moslims. Hij richt de 'Moslim Media Groep' op. “Bij het presenteren van meningen en beelden over de islam en moslims wordt niet steeds de nodige zorgvuldigheid betracht“, schrijft de groep op internet.

De groep moet een lobbyclub worden die een positief geluid over moslims laat horen. Maar het wordt nooit een stichting of vereniging. Het initiatief blijft volgens oud-leden beperkt tot een paar bijeenkomsten en bloedt dood.

Volgens een betrouwbare bron informeert Ben A. in 2002 wel nog of de Arabisch-Europese Liga (AEL) is geïnteresseerd in zijn mediagroep. De AEL heeft dan al de belangstelling van de AIVD wegens mogelijke 'anti-integratieve tendensen'. En later zal Ben A. ervan worden beschuldigd dat hij naar onder andere een AEL-lid geheime informatie lekt.

In 2003 solliciteert Ben A. bij de AIVD. Na een sollicitatieprocedure en een veiligheidsonderzoek van het strengste gehalte, wordt hij op 1 oktober 2003 aangenomen. Tegen zijn oude collega's zegt hij dat hij beleidsmedewerker wordt bij buitenlandse zaken. Maar sommigen raden dat hij bij de AIVD gaat werken. Ze zijn verbaasd, zegt een van hen - hij wil niet met zijn naam in de krant - omdat in hun kringen de AIVD medeverantwoordelijk wordt gehouden voor de negatieve berichten over moslims.

Ben A. wordt audiobewerker bij het net opgerichte Centrum Islamitisch Terrorisme (CIT) van de AIVD. Hij maakt verslagen in het Nederlands van Arabische gesprekken die de dienst afluistert. Naar eigen zeggen wordt hij in het diepe gegooid, blijkt uit verklaringen van Ben A. waaruit de Volkskrant put. Hij werkt onmiddellijk mee aan belangrijke onderzoeken, zoals naar de Hofstadgroep, en moet in overleg met zijn collega's zelf maar beslissen welke gesprekken hij vertaalt en uitwerkt. Volgens minister Remkes van binnenlandse zaken - verantwoordelijk voor de AIVD - is dit gewoon de taak van een audiobewerker.

Ben A. zal welkom zijn geweest. Het CIT heeft een tekort aan audiobewerkers en wil net als de hele AIVD graag allochtonen aannemen omdat die niet alleen een vreemde taal kennen, maar ook de bijbehorende cultuur.

Ben A. maakt volgens het OM ook in zijn nieuwe baan een fout. Hij zou te laat een afgeluisterd gesprek hebben doorgegeven aan collega's die de informatie nodig hadden omdat zij verdachte figuren aan het volgen waren. Dit gebeurt als Ben A. wordt ingezet in het 'Vuursche'-onderzoek, een onderzoek naar een groep Utrechtse moslims.

Als een van deze moslims op 26 september 2004 wordt aangehouden, blijkt de arrestant in het bezit van een AIVD-stuk: 'Stand van zaken week 31'. De link met Ben A. wordt snel gelegd. Die heeft kort daarvoor gezegd dat de broer van zijn vrouw omgaat met de Utrechtse moslims die worden gevolgd. Sterker, Ben A. heeft deze zwager voorgedragen als informant.

Op 30 september wordt Ben A. gearresteerd. Hij ontkent dat hij heeft gelekt. Aanvankelijk zegt de AIVD dat het lek maar 'beperkt schade' heeft aangericht aan lopende onderzoeken. Maar tijdens de pro-formazittingen blijkt dit niet vol te houden.

Bij de Vuursche-groep wordt nóg een AIVD-document gevonden. De Utrechtse moslims zeggen dat de stukken zomaar via de post kwamen. In het adresboekje van Ben A. staan in het Arabisch hun namen en adressen. En in Ben A.'s bureaulade op zijn werk vindt de rijksrecherche exemplaren van de gelekte stukken. Op één stuk is de gebruikersnaam van Ben A. met witsel weggehaald.

Bij Ben A. thuis op de computer wordt een e-mail achterhaald aan Said Bellari, psychiater, broer van Ben A's vriend en prominent lid van de AEL. “Beste Said“, schrijft Outman, “Ik heb uit betrouwbare bron dat een aantal personen met wie jij contact hebt wordt afgeluisterd. Het betreft personen binnen de A..L.“ De 'A..L' lijkt de AEL te zijn. In de mail staat ook dat een mol binnen de AEL alles doorgeeft aan de geheime dienst.

Bellari kreeg van Ben A. ook nog een verslag van een afgeluisterd telefoongesprek. Een print van dit verslag ligt bij Ben A. thuis. 'Per ongeluk meegenomen', is het verweer van de tolk. En dan is er dus het lek naar de vrienden van Mohammed B. Er zijn aanwijzingen dat Ben A. de stukken naar de 'Hofstadgroep' heeft gelekt. Hij heeft het adres van één Hofstadlid op een briefje genoteerd en volgens het OM de betreffende stukken geprint.

Ben A. beroept zich vanaf december op zijn zwijgrecht.