Voor het milieu is het goed dat er een rechter is

De rechter bemoeit zich vaker met milieubeleid. Sommige politici zijnhier tegen. Maar het moet - de overheid houdt zich niet aan haar eigenwetten.

Toen één van ons kort geleden in New Delhi in India was, viel het opdat de autobussen daar op gas rijden, wat een stuk vriendelijker is voorhet milieu dan de autobussen op diesel die je meestal ziet. Dat wasverrassend want wij denken in Nederland dat we in dat soort zaken verderzijn, maar in onze woonplaats Tilburg bijvoorbeeld zijn er wel plannen indie richting maar zijn die nog niet geëffectueerd. Even dacht ik aan eenverlichte overheid, maar mijn gastheer hielp mij snel uit de droom. Deoverheid had tot het laatst tegengestribbeld met het argument dat het nietmogelijk was op korte termijn voldoende tankstations om te bouwen. Datargument verraste niet maar wel dat het blijkbaar niet de overheid in Delhiwas die dit besluit genomen had. Dat had het hooggerechtshof gedaan. Mensen hadden geklaagd over de luchtvervuiling en de schadelijke gevolgenervan voor hun gezondheid, en het hooggerechtshof oordeelde dat deautobussen op korte termijn op gas moesten rijden. En zo geschiedde.

In Nederland worden regelmatig milieuzaken tegen de overheidaangespannen maar die hebben een ander karakter. In het algemeen gaat hetover de vraag of de overheid haar besluiten wel of niet zorgvuldig heeftvoorbereid en of de overheid de wet wel heeft toegepast. Rechters inNederland zijn daarbij terughoudend: ze zullen de overheid geen besluitenvoorschrijven, maar geven aan dat een nieuw besluit moet worden genomen datwel zorgvuldig is voorbereid of waarbij wel de geldende wetgeving wordttoegepast.

In veel landen, zoals in India, is de rechter minder terughoudend. Derechter kan zich zelfs mengen in het wetgevingsproces door zijn bevoegdheidom wetten ongrondwettig te verklaren; een bevoegdheid die bijvoorbeeld ookin de Verenigde Staten en Duitsland bestaat, maar (nog) niet in Nederland.

Toch ligt de bestuursrechter in ons land vaak onder vuur. VVD-kamerlidDe Krom verweet de Raad van State bij het debat over luchtkwaliteit zelfseen juridisch fundamentalistische opstelling Hij wil af van dejuridisering van het bestuur. Dergelijke opvattingen miskennen hetevenwicht van machten dat sinds Montesquieu ten grondslag ligt aan westersedemocratieën. Wetgever, bestuur en rechter houden elkaar in evenwicht. Hetrecht is niet alleen een instrument in handen van het overheidsbestuur; hetis ook een waarborg voor de burger tegen onzorgvuldige besluitvorming. Alsde wetgever besluit om haar burgers een bepaalde milieukwaliteit tegaranderen, dan is het de rechter die toezicht houdt op de toepassing vandie wetgeving door het bestuur. Ook de overheid zelf is gebonden aan haareigen regelgeving; dat is de essentie van de rechtsstaat.

Helaas moet worden geconstateerd dat de rechter de laatste jaren metgrote regelmaat het bestuur heeft moeten terugfluiten, vaak in zaken waarEuropese regelgeving in het geding is. Natuurbescherming en luchtkwaliteitzijn in dat verband het meest in het nieuws, maar er zijn er veel meer(bestrijdingsmiddelen, waterkwaliteit, mest- en ammoniakproblematiek).

Pas na interventie door de rechter wordt er serieus werk gemaakt vantoepassing van geldende regelgeving. Hoe komt dat toch? Je mag er in eendemocratisch staatsbestel van uitgaan dat de wens van het volk gevolgdwordt. Het bestuur moet in ons dualistisch stelsel iverantwoording afleggenaan volksvertegenwoordigers. Die kunnen met het oog op herverkiezing niette ver afwijken van wat bij het volk leeft.

Ondanks de inzet van sommigen kun je in het algemeen stellen dat milieuop dit moment niet hoog op de politieke agenda staat. Aan de andere kantlaten herhaalde onderzoekingen zien dat milieu nog altijd sterk leeft bijde bevolking. Ook veel bedrijven laten niet na te wijzen op het duurzamekarakter van hun bedrijfsvoering en producten. Op zn minst zou jeverwachten dat de overheid zich meer gelegen zou laten liggen aan dezeconclusies. Er zijn immers nog altijd hardnekkige milieuproblemen (zoalsluchtvervuiling, klimaatverandering, verlies aan biodiversiteit) die om eenkrachtdadige aanpak vragen. De landelijke politiek toont op dit momentonvoldoende leiderschap om zulks op overtuigende wijze te doen.

Het is eigenlijk maar goed dat het de rechter is die het evenwichtherstelt door de politiek op zn minst te herinneren aan de wetgeving diezij zelf tot stand heeft gebracht.