Lijden van nestgenoot maakt muizen gespitst op eigen pijn

Muizen lijken iets van gedeelde smart te kennen: ziet een muis een kooigenoot met pijn, dan reageert hijzelf sterker op pijnprikkels. Dat doet hij niet bij een vreemde muis.

Canadese onderzoekers melden dit vandaag in Science, maar schrijven de meevoelmuis niet direct nobele motieven toe. Het is de vraag of het dier uit sympathie de pijn met de medemuis deelt: reageren op de ellende van een ander kan ook onbewust. Misschien mag je het dan niet echt invoelen noemen, maar is het meer dat de dieren elkaar ’emotioneel aansteken’, net zoals andere baby’s gaan huilen als er één begint.

Opmerkelijk is het wel. Echte empathie leek iets van hogere primaten, de mens voorop. De Canadezen zochten naar een primitievere vorm door het pijngedrag te bestuderen van muizenkoppels, na inspuiting met een azijnzuurachtig goedje. Als een muis een kooimaat ineen zag krimpen, reageerde het dier zelf heftiger op zo’n injectie dan als hij alleen zat. Bij contact met een vreemde muis bleef de hypergevoelige reactie uit. Alleen muizen die minstens twee weken bij elkaar hadden gewoond, reageerden zo.

Dat deden ze ook na inspuiting van een stekende oplossing in hun poot. Zag een muis die een lichte dosis kreeg, zijn maat na een zware dosis hevig de poot likken, dan gooide de eerste muis er ook een schepje bovenop. Andersom doseerde de muis met zware dosis zijn gelik bij het zien van de ander. En weer bleven deze reacties uit tussen onderling vreemde muizen.

Kortom, nestgenoten maken iets bij elkaar los. Dat zal niet door stress komen, want dan verwacht je zulke reacties eerder tussen vreemden. ,,Ze zijn op elkaar afgestemd’’, oordeelt apenonderzoeker Frans de Waal in Science. Of het gedeelde smart mag heten, hangt van je definitie af. ,,Een filosoof eist natuurlijk dat erover nagedacht is’’, schampert een hersenonderzoeker, ,,en een psycholoog wil daarnaast ook nog iets van altruïstisch gedrag zien.’’

Een andere neurobioloog vraagt zich af of het niet louter reflexen zijn, aangestuurd door het ruggenmerg. Het is in elk geval geen imitatiegedrag, schrijven de Canadezen. Een muis die zelf geen spuit kreeg maar zijn nestgenoot zag lijden, bleek zijn eigen poot sneller dan normaal van een hete plek terug te trekken. Daaruit blijkt dat zijn pijnsysteem over de hele linie alerter is. De muis is gespitst, aangestoken door een vertrouwde muis. En misschien vormden zulke onbewuste reacties ooit het opstapje naar wat wij echte empathie noemen.