Banken gaan nu ook de gesel voelen van de internetgemeenschap. We gaan elkaar voortaan geld lenen.

Geld lenen hoeft niet via banken. Je kunt ook via internet melden dat je geld nodig hebt. Wellicht zijn er mensen die jou dat geld willen lenen. Het gebeurt al in Engeland en de VS. Wat zijn de risico’s? ,,Het is puur gokken’’, zegt een deskundige.

Stel, uw buurman wil zijn badkamer verbouwen. Dat kost hem 5000 euro. Hij heeft het geld niet beschikbaar, gaat naar een bank en sluit een persoonlijke lening af tegen een rente van 12 procent. U heeft juist een goed gevulde spaarrekening en krijgt daarop 3 procent rente. En misschien is het uw geld wel dat de bank aan de buurman uitleent. Dat is de situatie van vandaag de dag. U kunt echter ook uw buurman die 5000 euro rechtstreeks lenen tegen 7,5 procent. Dat is voor beiden voordelig, want u krijgt veel meer rente op uw spaargeld en de buurman is gelukkig met een aanzienlijk lagere rentelast en dus een goedkopere verbouwing.

Bovendien ziet u nu ook aan wie uw geld wordt uitgeleend. Dit gevoel van goede werken te verrichten en een dankbare buurman te treffen, maken de lening werkelijk ’persoonlijk’, en dat blijkt steeds meer mensen erg aan te spreken.

Dit principe van geld lenen zonder een bank nodig te hebben past in de tijdgeest. Bepaalde consumenten willen niet meer afhankelijk zijn van grote, onpersoonlijke instellingen en werken eraan om samen met lotgenoten grote en kleine wensen te realiseren. De computertechnologie maakt dit steeds beter mogelijk. Je zoekt je levenspartner via internet, of je wandelmaatje, je verkoopt of koopt spullen via marktplaats.nl, haalt je lievelingsmuziek op bij een gelijkgestemde, bijvoorbeeld in de VS via Kaaza, belt via Skype zonder die eeuwige KPN.

Armoede in de wereld blijft ook pijn doen, maar in plaats van elke keer maar weer dat girootje in te vullen, zoeken we zelf naar kleinschalige projecten die ons aanspreken. Het liefst via de dochter van de buurman of de zoon van een vriend. Ook slachtoffers van natuurrampen krijgen op die manier steeds meer een gezicht en dat is wat burgers/ consumenten in toenemende mate zoeken.

Nu zijn de banken aan de beurt om de gesel van de internetgemeenschap te voelen. In Engeland is er sinds anderhalf jaar een site in de lucht – www.zopa.com – die leners en uitleners met elkaar in contact brengt. Mensen met geld kunnen dat aanbieden op de site en mensen die geld nodig hebben, kunnen zich bij de uitlener melden. Zopa vraagt van beide partijen 0,5 procent van het te lenen bedrag. Daarmee zijn ze een stuk goedkoper dan de traditionele banken, wier marge op consumentenkrediet al gauw 5 à 6 procent is. Er hoeven immers geen glazen designpaleizen en dure staf te worden onderhouden. Volgens een van de oprichters, John Alexander in een interview in het Britse vaktijdschrift IT Week, checkt Zopa de identiteit en kredietwaardigheid van zijn leners. Het internetbedrijf werkt daartoe samen met de drie kredietbureaus (vergelijkbaar met het Nederlandse Bureau Krediet Registratie in Tiel) die er zijn in Groot-Brittannië. Daarnaast wordt het uit te lenen bedrag – indien dat meer bedraagt dan 500 pond (750 euro) – verdeeld over ten minste 50 uitleners, zodat die slechts een klein risico lopen bij een wanbetaler. Lener en uitlener tekenen een wettelijk geldig contract. Zopa zorgt voor de afwikkeling, ook als er achterstanden zijn. In geval van fraude wordt de uitlener schadeloos gesteld, zo stelt Zopa op haar site.

Waar Zopa nog makelt tussen lener en uitlener werkt de Amerikaanse site Prosper.com meer als een soort marktplaats. Elke lener staat met naam en toenaam (en soms met foto) op de site, welk bedrag hij/zij wil lenen en waarvoor. Bovendien deelt Prosper de informatie over kredietwaardigheid van leners met de uitleners, die vervolgens na een spelletje van loven en bieden zelf mogen beslissen of zij met iemand in zee gaan. Volgens Alexander kan dat best wel eens de toekomst zijn – ,,Het brengt echt het idee van gemeenschap tot leven’’ – maar nu vindt hij dat nog te riskant. ,,De man in de straat weet nauwelijks hoe hij risico’s moet inschatten. Door onze manier van werken houden we het percentage wanbetalers tot nu toe heel laag: 0,05 procent. Dat is in de traditionele markt een stuk hoger’’, aldus Alexander in IT-Week.

Zopa richt zich, volgens Alexander, vooral op de zogenoemde free-formers, de consument die zelfvoorzienend wil zijn en daarbij grote bedrijven en instellingen mijdt. Het zijn vaak mensen die voor zichzelf zijn begonnen of anders meer dan gewoonlijk van baan wisselen.

Maar dit soort klanten komen nog niet massaal binnen, zo blijkt. De meerderheid van de leners betreft mensen die hun dure creditcardschulden willen omzetten in een veel goedkopere lening.

,,Dat is het gevaar van deze manier van bankieren’’, zegt directeur Geert-Jan Smits van Neerlands grootste internetadviesbureau Jungle Rating. ,,Mensen die bij andere financiële instellingen niet binnenkomen omdat hun kredietgeschiedenis slecht is, kloppen dan bij Zopa aan. Kennelijk komen ze daar toch wel door de screening.’’

Smits is een van de paar mensen in Nederland die van het nieuwe Angelsaksische internetinitiatief hebben gehoord. Een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) kent Zopa niet, maar vraagt zich af hoe zaken als kredietwaardigheid en risico-inschatting zijn geregeld. ,,Vertrouwen is een hoog goed in de bankwereld, en dat bouw je niet in een achternamiddag op. Maar als ze aan de regels voldoen, laat maar komen.’’ Hij beschouwt de komst van Zopa en Prosper niet als een bommetje onder de bankwereld. ,,Daarvoor zijn ze toch te bescheiden.’’

Directeur Wijnand Jongen van Thuiswinkel.org, de koepel van internetwinkels, kent het bankinitiatief op internet ook niet. ,,Maar het verbaast me niets. Elke handel tussen mensen zal op internet worden gekopieerd. Het succes hangt af van welke zekerheden Zopa kan bieden. Maar dit kanaal vindt zijn plek.’’ Een woordvoerder van Independer.nl, een grote adviseur voor financiële zaken op internet, is eveneens onbekend met het jongste fenomeen, maar ’vindt het wel een leuk idee’ en analyseert spontaan: ,,Lagere kosten en niet die druk om naast je betaalrekening bijvoorbeeld ook verzekeringen te nemen. Anderzijds kun je je ingelegde geld niet opnemen als je het voor bijvoorbeeld een kapotte wasmachine plotseling nodig hebt. En dan, hoe is het met vertrouwen? Het duurt lang voordat je een naam hebt opgebouwd. En kijk eens naar Legio Lease hoe snel je dat vertrouwen weer kwijt bent. Ik denk dat het voor de Nederlander te onzeker is.’’

Dat strookt met het gevoel van Bas Werker. Deze hoogleraar econometrie en financiën aan de Universiteit van Tilburg kent het fenomeen wel, maar weet er weinig van en denkt dat het te vers is voor een wetenschappelijke verhandeling. ,,Maar ik zou mijn geld er niet in steken. Te veel risico.’’ ING Bank, met ING Direct een van de grote internetbanken van Europa, ,,is bekend met Zopa en Prosper en vindt het een interessante ontwikkeling waar kennelijk behoefte aan is’’, aldus een concernwoordvoerder. ,,We hebben zelf geen plannen, maar houden het wel in de gaten.’’

Volgens internetkenner Geert-Jan Smits van Jungle Rating is het een idee dat banken zo kunnen kopiëren. ,,Eigenlijk is Zopa een gewone bank. Het is nog kleinschalig, maar als het flink groeit, gaan er meer mensen werken en moeten de risico’s zorgvuldig worden ingeschat. Dat is de kerntaak van een bank. Nu heeft het iets sympathieks: de lener kent de uitlener. Kijk eens naar Prosper. Mensen geven elk 100 dollar voor een startende ondernemer. Waarom? Omdat ze het op de foto een aardige vent vinden. Maar eigenlijk is het een moderne manier van gokken. Ik denk dat het geen hoge vlucht neemt. En als het dat wel doet, is het gewoon een bank.’’