Striptekenaars: Was Tom Poes maar hier

Vandaag een jaar geleden overleed tekenaar-schrijver Marten Toonder. In ’Was Tom Poes maar hier’ brengen 41 vakgenoten hem een hommage: „Zijn schaduwen zijn wonderbaarlijk.”

Veel striptekenaars leerden het vak in de Toonder Studio’s, waar gewerkt werd volgens de professionele Disney-aanpak. Anderen bestudeerden zijn tekeningen als liefhebber, of hielden van het werk van zijn leerlingen.

Jean-Marc van Tol, tekenaar van Fokke & Sukke:

„Toonder heeft heel veel getalenteerde mensen aangetrokken en beïnvloed (..) die op hun beurt weer invloed hebben gehad op míjn werk. Zonder Tom Poes zouden Fokke & Sukke misschien niet een eend en een kanarie zijn.”

Fokke & Sukke staan dagelijks op de achterpagina van NRC Handelsblad, vroeger de plek van ’Tom Poes’. „Toonder vond dat Bommel nog steeds op die plek in de krant hoorde te staan. Misschien had hij wel gelijk: de Bommel-verhalen zijn tijdloos en hebben niets aan zeggingskracht ingeboet.”

Toonder gaf Bommel ontegenzeggelijk een aantal karaktertrekken van zichzelf mee, maar Piet Wijn (’Douwe Dabbert’) merkt een belangrijk verschil op: „Bommel is extravert, terwijl Toonder buitengewoon introvert was.”

Ook op de werkvloer was hij teruggetrokken. Maar als er eenmaal persoonlijk contact ontstond, was dat ’allerhartelijkst’.

„Het raffinement van zijn arceringen, zijn zwarting en zijn schaduwen zijn wonderbaarlijk”, volgens Jos Collignon. „Elk plaatje van Toonder benadrukt het belang van uitgekiende contrasten.”

En Martin Lodewijk (’Agent 327’) bewondert in Toonders tekeningen vooral de landschappen: „Woest en ledig, maar vol dreiging en gevaar. Kale knokige bomen, vulkanische bergen, wolkenmassa's met zijstreepjes... Het heeft mijn beeld van het landschapstekenen bepaald.”

Typex (’Kick Wilstra’) omschrijft Bommel-verhalen als „meisjesliteratuur voor jongens. Ze roepen een wereld op die, als een soort soap waarin alles zich steeds volgens min of meer dezelfde patronen voltrekt, geen zappende aandacht verdraagt.”

De strip die het van lezerstrouw moet hebben, het avonturenverhaal in feuilletonvorm, heeft het nu bijzonder moeilijk, meent Henk Kuijpers (’Franka’). Kranten en tijdschriften plaatsen liever een cartoon. En doordat veel tekenaars onder tijdsdruk werken, is ook veel verloren gegaan van het uiterst verzorgde en arbeidsintensieve tekenwerk, waarvan Toonder pleitbezorger was.

„Het werk van Toonder, dat de belichaming is van artistieke vrijheid, moeten we koesteren.”

’Was Tom Poes maar hier’ verschijnt vandaag bij uitgeverij De Bezige Bij. 15 euro.