Hoofdrolspeler Verdonk: onvoorspelbaar, roekeloos

Wie terugblikt op de korte politieke carrière van Rita Verdonk ziet veel emoties , spoeddebatten, omstreden kwesties en plannen. Ze begon veelbelovend en verfrissend on-Haags.

Het bevorderen van de integratie van allochtonen was een van de belangrijkste voornemens van dit kabinet. Minister Verdonk beloofde deze kabinetsperiode vele honderdduizenden allochtonen aan een inburgeringsexamen te onderwerpen.

Donderdag zou een grote meerderheid gaan instemmen met dit pronkstuk van Verdonk, een van de belangrijkste pijlers onder haar beleid. Maar door de val van het kabinet is de stemming voor onbepaalde tijd uitgesteld. De gewenste ingangsdatum, 1 januari 2007 zal zeker niet gehaald worden. Ook de door Verdonk beloofde Antillianen-regeling en het wetsvoorstel om terroristen met een dubbele nationaliteit het Nederlandse paspoort te ontnemen, gaan het waarschijnlijk niet meer halen.

Dit zijn enkele van de tamelijk ingrijpende consequenties van de val van het kabinet. Rita Verdonk kan er allerminst gelukkig mee zijn. Op het moment dat ze kon gaan oogsten ging het echter mis.

Wie terugblikt op de korte politieke carrière van Rita Verdonk ziet veel emoties (voor of tegen haar), spoeddebatten, omstreden kwesties en plannen. In het begin van haar ministerschap zag het er veelbelovend uit en was haar optreden on-Haags verfrissend.

Ze was van de daadkracht en duidelijkheid en dat bezorgde haar in het land een imago van de enige minister met ballen in het kabinet, de lieveling van de gewone man of vrouw. Ze krijgt nog steeds dagelijks veel fanmail binnen op haar departement.

Maar de relletjes rond haar persoon stapelden zich op. Ze opereerde onhandig, liep soms als een olifant door de porseleinkast, waardoor op het Binnenhof naarmate de tijd vorderde ook een soort Verdonk-vermoeidheid begon te ontstaan. Haar plannen verzandden in Haagse stroperigheid.

En ze kon slecht incasseren. VluchtelingenWerk wilde ze korten op de subsidie omdat de organisatie mee had betaald aan de kritische filmreeks ’26.000 gezichten’. In kwesties rond het Kosovaarse meisje Taïda Pasic en Ayaan Hirsi Ali reageerde ze op het rancuneuze af.

Ze kwam steeds vaker onder vuur te liggen van organisaties in het land en in de Tweede Kamer. Ze kreeg drie moties aan wantrouwen aan haar broek: over het doorgeven van asielinformatie aan Congo, over het toestaan van de Syrische immigratiedienst om in Nederland met ex-asielzoekers te praten, en als laatste was er een motie over de zaak van Ayaan Hirsi Ali. De moties haalden geen van drie een meerderheid, maar beschadigden haar politiek wel degelijk. Eén ding kreeg ze voor elkaar, en dat is het verplichte inburgeringsexamen in het buitenland.

Vriend en vijand vrezen bij Rita Verdonk vooral haar onvoorspelbaarheid in combinatie met roekeloosheid. De VVD zette ze compleet op haar kop door haar verrassende kandidatuur voor het lijsttrekkerschap, hoewel velen twijfelden aan haar capaciteiten voor zo’n functie. In de afhandeling van de naturalisatie van Hirsi Ali speelden deze elementen ook een rol. Zij hakte de knoop door en stelde iedereen voor een voldongen feit. Zes weken later maakt ze een draai van 180 graden en geeft Hirsi Ali de schuld. Gisteren schoof ze ook alle verantwoordelijkheid weg voor de val van het kabinet, terwijl ze de hoofdrolspeler in het drama was, die door onhandig optreden een ravage aanrichtte.

In dit perspectief is over de politicus Verdonk weinig positiefs te melden. Maar toch houden VVD en het CDA haar in het zadel. Zij zou de stemmentrekker moeten worden naar wie de VVD smacht. Liberalen vrezen ook dat ze buiten de partij een nog grotere bedreiging kan vormen, als ze op rechts zou samensmeden met figuren als Marco Pastors en Joost Eerdmans.