Zalm krijgt kans zijn eigen fouten goed te maken PRINSJESDAG 2007

Minister Gerrit Zalm van financiën kan niet anders dan een gelukkig man zijn. In de politiek komt het niet vaak voor dat iemand de tijd krijgt zijn eigen fouten te herstellen.

De economie groeit en bloeit, maar de reactie van het kabinet is anders dan gebruikelijk. Ook de Raad van State constateert dat in zijn advies over de miljoenennota. „De miljoenennota markeert het einde van een periode van ongeveer acht jaar, waarin zowel in de opgaande als in de daarop gevolgde neergaande conjunctuur pro-cyclische (de trend versterkende, red.) effecten van het overheidsbeleid zijn uitgegaan”, aldus de Raad.

Ook het hoogste adviesorgaan vindt dus dat voor het eerst sinds jaren het kabinet de slechte economische omstandigheden niet nog eens verergert, dan wel tijdens een hoogconjunctuur de economie ook nog eens onnodig stimuleert.

Die tijden van hoogconjunctuur lijken teruggekeerd. De laatste keer dat dat het geval was, tijdens het tweede paarse kabinet, zat Gerrit Zalm ook op Financiën. Toen gaf hij toe aan de druk om meer geld uit te geven.

Zalm heeft zijn les geleerd. Al in april kreeg hij de handtekening van zijn collega-ministers onder een nieuwe begrotingsregel. Extra inkomsten voor de overheid als gevolg van betere economische omstandigheden mochten al niet worden omgezet in overheidsuitgaven, maar vanaf deze begroting geldt dat ook voor de meevallers als gevolg van lagere uitgaven door de overheid.

Zalm is er na twaalf jaar ministerschap in geslaagd, het kabinet een financieel beleid te laten uitvoeren, dat zo optimaal mogelijk ongevoelig is voor de economische omstandigheden van dat moment. Onder Paars II wilde Zalm dat ook, maar had hij uiteindelijk niet de politieke speelruimte. Drie jaar lang was hij bezig de gevolgen daarvan onder Balkenende II weer weg te werken.

Dit keer kan de minister voor 2007 een overschot op de begroting aankondigen van nog ’slechts’ 0,2 procent. De overheidsfinanciën zijn echter dusdanig op orde, dat dat cijfer mogelijk al snel een te lage inschatting zal blijken.

Tegelijkertijd gebruikt Zalm dit jaar de miljoenennota om het heilzame voor de samenleving te schetsen van zijn geslaagde poging zijn eerdere fout te herstellen. Net als premier Balkenende in zijn rede ter gelegenheid van de opening van het academisch jaar aan de Universiteit Twente, tracht Zalm aan te tonen wat de heilzame werking is van een economie en een samenleving die voor haar dynamiek niet afhankelijk is van de overheid.

Sinds 1992 is de totale welvaart van Nederland met meer dan de helft gestegen (zie grafieken). Dat heeft deels te maken met het feit dat inmiddels meer mensen dan ooit betaald werk verrichten, maar veel belangrijker is de groei van de arbeidsproductiviteit. Kostte het kopen van een vliegvakantie naar Lloret de Mar iemand in 1970 nog het equivalent van ruim 68 arbeidsuren, inmiddels is zo’n vakantie na een kleine 35 uur werken verdiend.

„Die dynamiek”, aldus Zalm, „is niet alleen cruciaal voor voortdurende economische groei, maar heeft ook onmisbare positieve neveneffecten op een samenleving. Dynamiek en groei dragen bij aan tolerantie, aan sociale mobiliteit, aan sociaal beleid, aan het wegnemen van regelgeving en aan meer democratische besluitvorming.”