Stroom uit, oké, maar wel om de goede redenen

De actie tegen de opsplitsing van energiebedrijven is halfslachtig. De actievoerders willen wel de lusten maar niet de lasten van de vrije energiemarkt.

De dreigende actie om de stroom af te sluiten tijdens de voetbalwedstrijd Nederland-Wit-Rusland aanstaande woensdag heeft veel aandacht gekregen. De actievoerders, van het platform van ondernemingsraden in de energiesector, wilden hiermee protesteren tegen de voorgenomen afsplitsing van elektriciteitsnetten van de energiebedrijven. Daar valt wel wat op af te dingen.

In werkelijkheid is de afsplitsing een logisch gevolg van de in gang gezette privatisering/liberalisering. Die verandering heeft al niet zulke positieve gevolgen, maar zou zonder de vervolgstap van afsplitsing van de distributienetten nog negatiever uitpakken.

We kunnen aan de vooravond staan van een positieve revolutie van ons elektriciteitsverbruik: van verspillend en niet duurzaam naar veel efficiënter en zeer duurzaam. Dit gaat samen met een verandering van centrale elektriciteitsopwekking naar decentrale.

Traditioneel wordt elektriciteit centraal opgewekt. In de centrale wordt brandstof verbrand en daarmee elektriciteit opgewekt. Onwrikbare natuurwetten maken dat slechts ongeveer de helft van de verbrandingsenergie in elektriciteit kan worden omgezet. De rest komt als warmte vrij.

Als we kleine elektriciteitscentrales bouwen op plaatsen waar we die ’afval’-warmte kunnen gebruiken, zouden we veel energie besparen. Bij warmte-krachtkoppeling gebeurt dit op stadsdeel of op wijk- of blokniveau. Helaas heeft juist de liberalisering ertoe geleid dat veel van zulke centrales zijn stilgelegd.

Maar op meerdere plaatsen wordt nu hard gewerkt aan kleine units waarbij de gasketel in de woning wordt vervangen door een kleine ’elektriciteitscentrale’ die warmte én elektriciteit produceert.

Het is onvermijdelijk dat dergelijke units soms meer elektriciteit produceren dan de bewoner op dat moment nodig heeft. Die elektriciteit moet dan aan het net kunnen worden geleverd. Het zal duidelijk zijn dat een neteigenaar die zelf ook elektriciteit verkoopt, of zelfs produceert, die schone elektriciteit niet van harte welkom heet.

De pioniers op het gebied van windenergie hebben dat ervaren. Zij ontvingen van de eigenaren van de elektriciteitsnetten in het algemeen slechts een karige vergoeding.

Ook de eerste eigenaars van PV-systemen – die elektriciteit maken uit zonlicht – hadden de grootste moeite om een redelijke prijs te ontvangen. Dankzij een aangenomen amendement-Samson is hun positie op papier nu veel beter, maar sommigen moeten nog hard vechten.

Een eigenaar van een net voor elektriciteitsdistributie die zelf elektriciteit verkoopt of opwekt, heeft een dubbel belang. Daardoor zullen maatschappelijk gewenste ontwikkelingen als hogere efficiency door warmte-krachtkoppeling onnodige weerstand ontmoeten. Datzelfde geldt voor de maatschappelijk gewenste doorbraak naar meer benutting van energie uit zon en wind.

Daarom behoort de voorgenomen afsplitsing van de distributienetten onlosmakelijk bij de in gang gezette privatisering en liberalisering in de elektriciteitssector. Het alternatief is die ingezette privatisering/liberalisering terugdraaien en herinvoering van echte ’nuts’-bedrijven.

Met de dreigende actie gaven de actievoerders aan te kiezen voor een halfslachtig ’wel de lusten, niet de lasten’. Hun actie was zuiverder geweest als ze zich integraal hadden verzet tegen de privatisering en liberalisering. Zij hadden mij dan aan hun zijde gevonden.