Bij de galg van Saddam past ons stilzwijgen

Voor ware monsters moet de doodstraf mogelijk blijven. Saddam is zo’n monster. Daar doet de verklaring van de Rechten van de Mens niets aan af.

Hans Abma meent dat Balkenende zich tegen het doodvonnis van Saddam Hoessein had moeten uitspreken (Trouw, 8 november). Abma haalt hiervoor het recht op leven aan, dat elk mens altijd zou hebben en niet vervreemd zou kunnen of mogen worden. Dit argument wordt ook door Amnesty International naar voren geschoven als een van de belangrijkste argumenten tegen de doodstraf. Amnesty wijst op artikel 3 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens: Eenieder heeft recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid van zijn persoon.

Het is een slecht argument tegen de doodstraf. De doodstraf gaat niet in tegen de mensenrechten. Zij gaat alleen maar in tegen een bepaalde visie op mensenrechten, namelijk dat het menselijk recht op leven onvoorwaardelijk zou zijn. Maar dat is helemaal niet vanzelfsprekend, want de meeste rechten die we hebben zijn voorwaardelijk. Neem het recht op vrijheid dat eveneens in artikel 3 van de mensenrechten wordt genoemd. Wie een ernstig misdrijf begaat, is het recht op vrijheid tijdelijk of definitief (levenslange gevangenisstraf) kwijt. Is het opleggen van gevangenisstraf dan ook een schending van de mensenrechten? Natuurlijk niet. Ieder weldenkend mens beseft immers dat het onbekommerd kunnen uitoefenen en opeisen van rechten altijd is gekoppeld aan de plicht om je netjes te gedragen en de wetten van de samenleving te respecteren. Doen wij dit niet, dan kunnen rechten worden ingeperkt of zelfs worden afgenomen.

Als elementaire rechten die we hebben voorwaardelijk zijn (voorwaarde goed gedrag), waarom zou het recht op leven dan ineens onvoorwaardelijk moeten gelden? Dit laatste betekent eenvoudigweg dat je dit recht nooit kunt verspelen, ook niet als je met een terroristische aanslag een kerncentrale zou opblazen waardoor de halve Nederlandse bevolking omkomt.

Nu kun je best voor een onvoorwaardelijk recht op leven pleiten maar vanzelfsprekend is het niet. Dat is beter in te zien als we naar andere levende wezens kijken. Alleen menselijke personen zoals u en ik hebben in onze samenleving de bevoorrechte positie dat zij tal van rechten hebben, waaronder het recht op leven. Andere levende wezens zoals paarden, apen, koeien, varkens maar ook menselijke embryo’s en foetussen (jonger dan 24 weken) hebben geen recht op leven, noch andere elementaire rechten die menselijke personen wel hebben.

Op menselijke embryo’s wordt onderzoek gedaan, menselijke foetussen kunnen worden geaborteerd als ouders daartoe beslissen en dieren worden massaal geslacht om geen andere reden dan dat de burger het lekker vindt om hun vlees te eten. Er gaapt dus een peilloos diepe kloof tussen de menselijke persoon en de andere levende wezens. Als menselijke personen mogen wij onszelf dus bevoorrecht noemen. Zonder ook maar iets te hoeven doen, krijgen we bij onze geboorte al tal van rechten toegekend.

Nu zijn er goede argumenten te geven om een menselijk persoon deze bevoorrechte positie toe te kennen, maar het is toch niet onredelijk om die te koppelen aan de voorwaarde dat zo’n persoon blijk moet geven van een, laten we zeggen, minimale menselijkheid. Wat is anders nog het onderscheid tussen mensen met al hun rechten en de rest van de levende wezens die nauwelijks of geen rechten hebben? Saddam Hoessein echter heeft blijk gegeven van maximale onmenselijkheid. Door zijn toedoen zijn niet alleen honderdduizenden mensen omgekomen, maar ook zijn talloze mensen gemarteld, ontdaan van hun ingewanden, onthoofd, mishandeld met boormachines, aan stukken gehakt en in brand gestoken. Ik vind het dus helemaal niet vanzelfsprekend om de bevoorrechte positie die menselijke personen hebben ten opzichte van andere levende wezens, juist bij deze persoon in stand te houden, laat staan daarvoor te gaan pleiten.

Waarom zou het leven van Saddam Hoessein onschendbaar en heilig zijn, terwijl dit bij tal van andere levende wezens, zoals menselijke foetussen en dieren die nooit enig kwaad hebben gedaan, niet zo is?

Er zijn argumenten te geven voor het afschaffen van de doodstraf in het normale strafrecht, maar deze argumenten verliezen mijns inziens hun kracht in het geval van oorlogsmisdadigers of massamoordenaars die van een monsterlijke onmenselijkheid hebben blijk gegeven. Alleen mensen die dogmatisch overtuigd zijn van het eigen gelijk en niet zien dat alle regels uitzonderingen kennen, bestaan het om de doodstraf te veroordelen bij een man als Saddam Hoessein.

Natuurlijk mogen mensen als Abma ijveren tegen de doodstraf in Irak, maar dan wel op het geschikte moment. Bij het doodvonnis voor Saddam Hoessein past stilzwijgen.