Rapport cruciaal voor autoriteiten

Morgen presenteert de Onderzoeksraad voor Veiligheid het eindrapport over de Schipholbrand. Daarna zullen de autoriteiten zich moeten verantwoorden.

Kostte de Schipholbrand onnodig veel mensen het leven door fouten van de ministeries van justitie en vrom en de gemeente Haarlemmermeer?

Die vraag staat centraal wanneer mr. Pieter van Vollenhoven morgen het eindrapport over de ramp presenteert. In het concept, dat twee weken geleden via ’Nova’ uitlekte, werd die vraag met een eenduidig ’ja’ beantwoord. Mocht het eindrapport dezelfde passage bevatten, dan brengt dat de betrokken bewindslieden in het nauw.

Minister Verdonk, verantwoordelijk voor de zorg aan de opgesloten vreemdelingen, bracht zichzelf daags na de brand in een pijnlijke positie. Ze noemde het optreden van de bewaarders ’adequaat’ en sprak daarmee voor haar beurt. Minister Donner (justitie) is verantwoordelijk voor het optreden van het personeel, niet Verdonk. Voor het publiek was de minister van vreemdelingenzaken de kop van jut. Her en der verschenen spandoeken met ’Verdonk moordenaar’ en ’Elf levens verbrand, Rita bedankt’. Onlangs verleende Verdonk verblijfsvergunningen aan 39 overlevenden. Daarmee lijkt voor deze minister de kou uit de lucht.

De schijnwerpers zijn inmiddels verplaatst naar de ministers Dekker (volkshuisvesting) en Donner. Het concept oordeelt hard over het optreden van het ministeries van justitie (de gebruiker van het detentiecentrum) en volkshuisvesting (de eigenaar van het complex).

De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) had geen brandveiligheidsbeleid. Personeel was ongetraind en niet geïnstrueerd voor calamiteiten. Justitie was in 2004 door een onderzoekscommissie gewaarschuwd voor deze situatie. Tussen 2002 en oktober 2005 woedden op Schiphol-Oost negen celbranden. Toch leidde een beginnende celbrand op 26 oktober tot een compleet afgebrande vleugel met daarin elf gestikte bewoners. Een teken van hardleersheid, vindt Van Vollenhoven.

Nu brengt justitie in snel tempo de brandveiligheid in alle gevangenissen op orde. Er komt ’s nachts meer personeel en er komen automatische branddetectiesystemen.

Het lot van minister Dekker, eerder amper genoemd in deze kwestie, is nauw verweven met dat van Donner. Volgens de raad is bij de totstandkoming van het cellencomplex ’beperkt rekening gehouden met de risico’s ten aanzien van brandveiligheid’. Dekker liet wel naar aanleiding van de Schipholbrand alle containerbouw in Nederland onderzoeken. Ze waarschuwde eind augustus voor holle ruimten boven containers, die als trekgat werken. Precies wat bij de brand op Schiphol gebeurde.

De gemeente Haarlemmermeer werd eind vorig jaar door de commissie-Hendrikx van alle blaam gezuiverd. Maar Van Vollenhoven noemt het optreden van de gemeente, als vergunningverstrekker en toezichthouder, nalatig. Kort gezegd had de afgebrande K-vleugel er nooit mogen staan. Zowel de bouwvergunning als de gebruiksvergunning is ten onrechte verleend.

Na de brand controleerde Haarlemmermeer streng op naleving van de brandveiligheidsregels, uitmondend in de eis dat het complex moest sluiten. Dat is de gemeente niet gelukt. Het leidde de aandacht wel af van hun verantwoordelijkheid. Daar maakten de conclusies uit het conceptrapport twee weken geleden een einde aan.

Officieel vergadert het kabinet pas volgende week vrijdag over het rapport. Donner heeft de onderzoeksraad al een vertroebelde blik verweten, omdat met wijsheid achteraf wordt teruggekeken naar de brand.