Ongekend roemloze aftocht Brazilië

Deel twee van het demasqué van de Zuid-Amerikanen op het Duitse WK-podium werd zaterdagavond geregisseerd door een eerbiedwaardige representant van de oude wereld. Na Argentinië verloor ook Brazilië zijn glans.

In het Waldstadion van Frankfurt straalde de 34-jarige Zinedine Zidane, die de Brazilianen ineen deed schrompelen (1-0) door Frankrijk in zijn laatste dagen als profvoetballer plotseling weer bezield bij de hand te nemen. De excellerende grootmeester versterkte – voor wie althans de ouderdom eert – de hoop op een sprookjesachtige ontknoping van dit WK, en tegelijk werd in de kwartfinales een mythe doorgeprikt.

Brazilianen, en ook Argentijnen, zijn in de meeste gevallen toch niet zo uitzonderlijk als vaak in de deels om geografische redenen moeilijk controleerbare (en stereotiepe) verhalen vooraf wordt gesuggereerd. De Braziliaanse wereldkampioensploeg van 2002 was al niet bepaald van een exceptioneel kaliber, al werd dat gecamoufleerd door de herrijzenis van Ronaldo, die zich na veel blessureleed met acht treffers tot toernooi-topscorer liet kronen.

Kennelijk liet ook de toch gelouterde zestiger Parreira zich daardoor na zijn terugkeer als bondscoach misleiden. Hij handhaafde de kern van de ploeg van 2002 en hij voelde zich daarbij zo zelfverzekerd dat hij al ruim voor aanvang van het WK zijn opstelling bekendmaakte. Een voorname plaats was daarin ingeruimd voor het zogenoemde magische vierkant: de middenvelders Kaka en Ronaldinho en de aanvallers Ronaldo en Adriano.

Maar eenmaal in Duitsland bleek weldra dat er geen vaart in het spel was te krijgen – en verwonderlijk was dat niet. De statische en zwaarlijvige aanvallers beperkten de middenvelders achter hen bij voortduring in hun bewegingsvrijheid. Ronaldinho groeide bij Barcelona uit tot de beste voetballer van de wereld, in een team waarin zich voor hem door de vele positiewisselingen altijd wel mogelijkheden voor demarrages voordoen. In het huidige Brazilië werd hij ingesnoerd, en zo was het ook geen toeval dat de bij AC Milan herhaaldelijk virtuoze Kaka zich de voorbije weken zelden kon laten gelden.

Parreira trachtte de balans zaterdag enigszins te herstellen door een aanvaller, Adriano, te vervangen door een middenvelder, de spelverdeler Juninho. De bedoeling was ongetwijfeld om vooral Ronaldinho met meer ruimte vóór zich meer tot zijn recht te laten komen, maar er kwam niets van terecht. Misschien was het al te laat, misschien ook ontbrak het Parreira aan de juiste middelen om nog bij te sturen. Het mocht veelzeggend heten dat zijn, in de hang naar nieuw elan herschikte, ploeg gemiddeld slechts een fractie jonger was dan de belegen Franse (29,5 om 29,6 jaar).

De aftocht van de Brazilianen was ongekend roemloos. De veronderstelde goochelaars creëerden in hun laatste optreden tegen Frankrijk geen enkele uitgespeelde kans. Er is in zekere zin een link te leggen met de teloorgang van de Argentijnen, die een dag eerder door het energieke Duitsland werden verdreven. Ook de afgetreden Argentijnse coach Pekerman beperkte zich bewust in zijn tactische mogelijkheden door zich geheel en al op de uiteindelijk falende strateeg Riquelme te verlaten.

Omdat – kort gezegd – hij en Ronaldinho verbleekten en Ronaldo toch vergane glorie bleek, ontbreekt voor het eerst sinds 1982 een Zuid-Amerikaanse ploeg in de halve finales van het WK.

Ook 24 jaar geleden – en daarna niet meer – kwamen de halvefinalisten uit Europa. De huidige Europese overheersing is verklaarbaar, omdat op het oude continent op de samenhang van een ploeg meer de nadruk wordt gelegd. Alleen Portugal, met zijn Latijnse invloeden, is niet geheel in dat beeld te passen. Maar Italianen kunnen ook in benarde situaties – zoals nu met het fraudeschandaal in eigen land – de handen ineenslaan, de huidige harmonie bij de Duitsers is al genoegzaam bezongen en óók de Fransen staan weer schouder aan schouder.

Er zijn her en der kanttekeningen bij hun gevorderde leeftijd geplaatst, maar wellicht schuilt daar – naar nu kan blijken – ook hun kracht in. Spits Henry, die zaterdag niet toevallig na een vrije trap van Zidane het enige doelpunt maakte, zei dat de Fransen zich óók laten inspireren door de bittere ervaring van het WK 2002, toen velen uit de huidige selectie de uitschakeling in de eerste ronde meemaakten.

Die drijfveer had bijvoorbeeld de 36-jarige Braziliaanse rechtsback Cafu niet meer. Hij werd zaterdag gewisseld, goeddeels versleten. Dat hij en anderen daarvóór lang werden gehandhaafd tekent de hoogmoedigheid en de onverschilligheid waarmee de Zuid-Amerikanen zich in slaap hebben laten sussen.